Gevaarlijk leven

Misschien omdat we als Nederlander zo veilig zijn, hebben we een fascinatie voor gevaarlijk leven. We verslinden verhalen over extreme sporten, over moorden en kijken op tv naar series over ziekenhuisafdelingen voor eerste hulp bij gruwelijke ongelukken. Terwijl we tijdens ons actieve leven hoogstens te maken hebben met blikschade aan de auto of een kind dat een nacht verhoging heeft. De rampen zijn op één vinger te tellen. Vervolgens sterven we in bed, eventueel in een roesje van palliatieve sedatie.

Niet opwekkend
Ik teken binnenkort een Levenstestament, wat onder andere een euthanasieverklaring bevat. Ondraaglijke pijn en verstikkende benauwdheid blijven mij dus waarschijnlijk bespaard. Het is geen opwekkende activiteit, maar ik ben nu nog compos mentis en dementie is een van de symptomen die aan het eind bij mijn ziekte vaak voorkomen.

Wankel
Altijd gaat cbs gepaard met verlies van evenwicht. Ik ben wankel en moet dus oppassen dat ik niet achterover val of struikel. Voortdurend opletten dus bij losse tegels en uitstekende boomwortels, wat afdoet aan de charme van een wandeling. Iets oprapen, hoe licht ook, moet zorgvuldig gebeuren, want ik lig zo op mijn bek. Opstaan en gaan zitten is een hele operatie, temeer omdat je vermogen om afstanden te schatten afneemt, zodat je nogal eens naast je stoel gaat zitten.
Je bent niet altijd even waakzaam, bijvoorbeeld als je ’s nacht naar de wc gaat. Vallen is dan ook gevaarlijk en je bent door de ziekte extra traag, dus om jezelf op te vangen ben je te laat.

Soms veilig
Gevaarlijk leven is uiterst vermoeiend. Springen en hollen doe ik niet meer, maar steeds op je qui vive zijn is slopend. Ik ben het gelukkigst als ik voor de tv op de bank zit, dan toch maar met een spannende film. Kennelijk voel ik me soms veilig.  

De simpelste manier om te reageren is via facebook of michiel.nooren@outlook.com. Onder dit blog komt het reactieveld tevoorschijn als je klikt op Opmerkingen. Klik de klaplijst achter Reageer als open en klik op Naam/URL. Voer je naam in en als URL: www.mn.nl. De reactie wordt dan onder jouw naam

  

Een heel bijzondere dag

Gisteren was een belangrijke dag in ons leven. Mijn vrouw en ik beseften het allebei, maar zwegen erover.
“Ik heb de bordjes Te Koop bij me.“ had de makelaar gezegd. “Voor beide appartementen. Maar ik blijk ze pas volgende week op te mogen hangen van de NVM, als jullie op Funda staan.”
Het noemen van de bordjes deed ons beseffen dat ze achter ons liggen, bijna veertig jaar de trappen op- en aflopen met babyflesjes en speeltjes, met films en boeken en vrienden na het afscheid in de diepte zien verdwijnen. Liften en gelijkvloerse ruimtes zijn nu het nieuwe normaal.

Pre-CBS
In gelukkiger dagen – toen CBS alleen nog Centraal Bureau voor de Statistiek betekende – mijmerden Angeline en ik over de tijd dat “we ons zouden terugtrekken op de derde etage.” Daar hoorden dan de zolderkamertjes boven bij en het royale dakterras. De tweede verdieping zouden we verkopen, zonder dakterras, maar met balkon. Waren we bevrijd van het schuldgevoel te veel woonruimte in beslag te nemen en hadden minder spullen om schoon te houden. Ja, gelukkige jaren zouden het zijn, zonder lichamelijke gebreken. Na de tachtig zou het wel tobben worden, maar dat was nog ver weg.

Glas in lood
Met nostalgie zullen we het huis nog een tijdje bewonen, ons verlustigen aan de gezellige woonkeuken en het fraaie glas in lood van de suite. Tot troost dienen de kale plekken op de parketvloer en de brandsporen op sommige kastjes: de volgende bewoners moeten er maar mee dealen.

De simpelste manier om te reageren is via facebook of michiel.nooren@outlook.com. Onder dit blog komt het reactieveld tevoorschijn als je klikt op Opmerkingen. Klik de klaplijst achter Reageer als open en klik op Naam/URL. Voer je naam in en als URL: www.mn.nl. De reactie wordt dan onder jouw naam geplaatst

Met een zebra in bed

Ik lag vannacht met een zebra in bed, zo een die rond 1900 de paardentram in Londen trok. Ik had daarover gelezen in 10.000 jaar huisdieren van L. Gonissen (1994) en het is niet raar dat zo’n opmerkelijk feitje bij je terugkomt. Dat je nachtrust er ernstig door verstoord raakt, is echter uitzonderlijk.

Valangst
Sinds ik vorige maand 1,5 uur onder narcose heb gelegen slaap ik slecht. Dat is deels te verklaren door mijn angst om uit het hoge bed te vallen dat in de slaapkamer is geplaatst om het opstaan te vergemakkelijken. Uit de laagslaper was dit een worsteling geworden met onzekere afloop.

De valangst ging de eerste nacht thuis echter samen met mijn onvrede dat ik het bed deelde met Mussert en zijn Noorse tegenhanger Quisling. “Er liggen landverraders in ons bed,” verklaarde ik mijn driftige gewoel aan Angeline. “En ik ben een sok kwijt.” Want dat stond allemaal in een sinister verband met elkaar. Ze trok de dekens weg en vond geen landverraders, maar wel mijn sok, die ik meteen aantrok. Toen sliep ik in.

Doorwerking
De operatie is nu twee weken geleden en ik heb diverse verstoorde nachten gehad, waaronder afgelopen nacht. Ik was overigens niet bang, maar woedend dat mijn nachtrust verstoord werd. Mijn neuroloog zei desgevraagd dat mijn onrust geen verband houdt met mijn ziekte CBS, maar het gevolg is van mijn operatie onder narcose. ”Dat kan maanden doorwerken,” voegde hij daar onheilspellend aan toe.

De simpelste manier om te reageren is via facebook of michiel.nooren@outlook.com. Onder dit blog komt het reactieveld tevoorschijn als je klikt op Opmerkingen. Klik de klaplijst achter Reageer als open en klik op Naam/URL. Voer je naam in en als URL: www.mn.nl. De reactie wordt dan onder jouw naam gepubliceerd 

Blij dat ik geen ziekenzuster ben

 Ik zou niet graag ziekenzuster zijn op de eerste hulp van neurologie. De meeste patiënten worden onaanspreekbaar binnengewield en weggekart zodra ze kunnen zeggen waar ze zijn. Ook in de nachtdienst moet je dat regelmatig vragen: ”weet u waar u bent?” en “weet u waarom u hier bent?”

Wanneer het antwoord bij herhaling uitblijft - sommigen blijven wartaal uitslaan of zijn onwekbaar in slaap - worden ook zij naar elders gebracht. Met hen wissel je geen enkel zinnig woord. Ondanks deze onpersoonlijke achtergrond word je verwacht met geduld en meegevoel te communiceren met hen die al compos mentis zijn, maar die verdwijnen spoedig uit zicht.

Geen genoegen
De lezer begrijpt het al: hier is een ervaringsdeskundige aan het woord. Inderdaad heb ik een paar dagen op de afdeling neurologie van de VU doorgebracht en ik kwam via Spoedeisende hulp.
Het was geen genoegen. Dat lag niet aan de zusters, maar aan de reden waarom ze er waren. Namelijk om voor mensen te zorgen die niets deden dan luidruchtig snurken, zoals de man naast mij. Aanvankelijk vond ik dat geruststellend, tot ik zijn dochter een traan zag wegpinken. Toen drong tot mij door dat hij nooit reageerde op vragen. Hij verdween spoedig.
Ongeveer gelijktijdig vertrok de man die alle vragen afdeed als grappen. Hij viel door de mand toen hij één vraag beantwoordde, namelijk welke dag van de week het was. Gisteren had de zuster het hem verteld. “Donderdag” riep hij triomfantelijk, maar het was intussen vrijdag.

Naar huis
Recht tegenover mij lag een hoogbejaarde vrouw die blijmoedig aanvaardend was, behalve naar het zuurstofmasker toe, dat ze steeds kwijt was. Verder was ze positief. Ze lag hier voor de tweede keer wegens een beroerte. Haar man was een paar jaar tevoren overleden, ook al een beroerte. Ze vertelde het opgewekt.
Boy, wat was ik blij toen ik weg mocht. En niet naar een andere afdeling of een andere zorginstelling, maar naar huis.

De simpelste manier om te reageren is via facebook of michiel.nooren@outlook.com. Onder dit blog komt het reactieveld tevoorschijn als je klikt op Opmerkingen. Klik de klaplijst achter Reageer als open en klik op Naam/URL. Voer je naam in en als URL: www.mn.nl. De reactie wordt dan onder jouw naam

Papiertje met toekomstplannen

Vóór mijn operatie was ik vijf dagen in de Vogezen op uitnodiging van mijn middelste zoon, Laurens. De afspraak dateerde uit de tijd dat ik al wel de diagnose CBS had, maar mijn conditie nog goed was. Dagelijkse wandeltochten van vele uren, ze leken mij zonder meer mogelijk.

Groot en sterk
Toen wij twee weken geleden wegreden, waren de verwachtingen sterk verminderd. We wandelden een uurtje en dan moest ik rusten. Hij paste zich aan aan mijn ritme en telkens als het pad te hobbelig was – en dat was voor mij dikwijls het geval – voelde ik zijn hand op mijn arm om mij te ondersteunen. Het was heerlijk om een grote, sterke man te hebben die over mij waakte.

Op de wc
En ook nadacht. Op een avond zei hij “Je zou twee papiertjes moeten nemen, op één schrijf je wat je kwijt bent geraakt en op het andere je wensen voor de toekomst. Dat eerste papiertje verbranden we dan.” Nu hadden we geen snipper papier in het vakantiehuisje, behalve op de wc. Het ene blaadje was snel vol met diverse verliezen (van evenwicht, zelfredzaamheid, zelfstandigheid onder andere). Het brandde goed.

Tegen mijn verwachting in, had ik ook voor het tweede blaadje nog gedachten en meer dan dat ik wil genieten van de schoonheid van pioenrozen. Dat ik hulp zou aanvaarden en niet afwijzen als een klein kind met een korzelig “zelf doen!” Dat ik zou proberen te genieten van liefde die over mij wordt uitgestort. En zo ontdekte ik dat ik toekomst had en er maar beter iets van kan maken.

De simpelste manier om te reageren is via facebook of michiel.nooren@outlook.com. Onder dit blog komt het reactieveld tevoorschijn als je klikt op Opmerkingen. Klik de klaplijst achter Reageer als open en klik op Naam/URL. Voer je naam in en als URL: www.mn.nl. De reactie wordt dan onder jouw naam geplaatst

Geen blog deze week

Vanwege verblijf in het ziekenhuis geen blog deze week. Volgende week beter.

Hartelijke groet

Michiel

Perspectief dankzij pioenrozen

Het waren de pioenrozen die me weer hoop gaven. In hun vaas voor mijn open haard vormden zij een ensemble van varianten op het thema roodtinten. Ik genoot ervan, tot mijn verbazing. De verwachte verbetering van mijn conditie was omgeslagen in een terugval, waarin ik na een kwartier proberen hulp moest vragen bij het vastknopen van mijn schoenveters. Ook slaagde ik erin mijn onderhemd vijf keer verkeerd aan te trekken. Tenslotte haalde ik een ander hemd uit de kast. Hoewel het identiek was aan het vorige, trok ik het in één keer aan.

Meer en onaangenaam
Deze en soortgelijke ervaringen duwden mij in een diepe depressie. Wat was de zin van een leven met een ziekte die mijn competentie steeds verder ondermijnde? Ik heb mijn taken vervuld, tegenover mijn ouders, partner, kinderen en vrienden. Diploma’s heb ik behaald, voor geld gezorgd, geholpen, getroost en aangemoedigd, bemind.

In mijn nieuwe levensfase zou ik voor steeds onaangenamer taken hulp moeten vragen, het geduld van mijn geliefden tot het uiterste op de proef stellend.

Te somber
Nu heeft degene die dankbaar en opgewekt is nog iets te bieden, maar ik was cynisch en somber. Waarom zou ik verder leven? De pioenrozen gaven het antwoord: zij zullen er altijd zijn, en anders andere bloemen, andere schoonheid waarvan ik zal genieten. Ik zal hulpbehoevender worden, maar af en toe iets zien of meemaken wat de moeite waard is - en dat laten blijken.
Pas als ik geen schoonheid meer zie, is mijn tijd gekomen. Zover is het nog niet. Nuttige bloemen, die pioenrozen.

De simpelste manier om te reageren is via facebook of michiel.nooren@outlook.com. Onder dit blog komt het reactieveld tevoorschijn als je klikt op Opmerkingen. Klik de klaplijst achter Reageer als open en klik op Naam/URL. Voer je naam in en als URL: www.mn.nl. De reactie wordt dan onder jouw naam 

Amsterdam is niet eng

Veel mensen komen liever niet in mijn woonplaats Amsterdam wegens de drukte en de onveiligheid, zeker niet op Koningsdag. Anderen worden juist aangetrokken door de vrijheid van het naast elkaar leven zonder je met elkaar te bemoeien. Ik denk dat ik tot de laatste groep behoorde, toen ik na de studie in Leiden in 1980 met mijn vriendin hierheen verhuisde. Ach, je was jong en wilde wat.

Krotwoning
Nu heb ik altijd met plezier in Amsterdam gewoond, zelfs in de Staatsliedenbuurt, waar krakers nachtenlang luidruchtig feest vierden en de junkies tegenover onze woning steentjes  tegen het raam van een dealer gooiden om zijn aandacht te trekken. Ik was bezig met mijn werk en moest door mijn vrienden erop gewezen worden dat ik in een krot in een achterbuurt woonde terwijl er toch voldoende geld binnenkwam voor iets beters. Toen, in 1983, verhuisden we naar het soliede Amsterdam Zuid.

Scheiden
Het vooroordeel van ieder voor zich klopte voor ons niet. We kwamen toen we kinderen kregen in een groep ouders terecht die we volkomen vertrouwden en waar we nog steeds bevriend mee zijn. Scheiden? Dat zou betekenen dat de partners elkaar moeten missen en dat is uitgesloten. Ook al kennen de stellen elkaar hun leven lang, er is nog zoveel wat ze samen willen beleven.

Moreel kompas
Natuurlijk zijn er veel studenten en andere jongeren die hun weg zoeken en tot veel bereid zijn. Maar de meeste Amsterdammers hebben hun moreel kompas gevonden. Natuurlijk zijn er straatjes in de stad waar je liever niet komt als het donker is. Iedere stad kent dat fenomeen. Het is net als drukte. Stille straten zijn niks bijzonders, daarom bepalen de weinige drukke straten het beeld van een stad.
Als je kritiek wil hebben, dan op de povere woningvoorraad: buitensporig duur en vaak van slechte kwaliteit. Zo heeft Amsterdam sterke en zwakke punten: het is een gewone stad en dus zijn er veel aardige mensen.

De simpelste manier om te reageren is via facebook of michiel.nooren@outlook.com. Onder dit blog komt het reactieveld tevoorschijn als je klikt op Opmerkingen. Klik de klaplijst achter Reageer als open en klik op Naam/URL. Voer je naam in en als URL: www.mn.nl. De reactie wordt dan onder jouw naam

De toekomst lacht mij even toe

Weleens in een ziekenhuis gelegen en je verbaasd hoe snel je hospitaliseerde? Ik ben vijf nachten opgenomen geweest en had geen idee meer welke dag van de week het was. Ik leefde mee met het dag- en nachtritme van de staf, de dagelijkse onderzoeken, de maaltijden, het gaan en komen van kamergenoten. Mijn bezoek, hoe welkom ook, trok me niet de wijdere wereld in. Zelfs thuisgekomen en ontgipst, bleef ik nog dagen passief en incapabel om mijn leven weer op te vatten.

Waas trekt op
Pas nu kan ik vooruitkijken, naar de 70-ste verjaardag van mijn vrouw, volgende week. Mijn eigen 72-ste viering was leuk, maar wazig. Twee dagen later, toen mijn jongste zoon 30 werd, trok de mist al aardig op. Dat mocht ook wel, want ik was al ruim een week uit het ziekenhuis.

En na volgende week? Een vriend constateerde dat je “op onze leeftijd” niet verder dan een jaar vooruit kan kijken. Je kunt natuurlijk morgen dood zijn, maar je moet iets plannen voor het waarschijnlijke geval dat je nog gewoon leeft.  

Verder herstel
Ik heb ongelukkigerwijs de diagnose CBS die mij vijf tot tien jaar geeft. Dat lijkt dramatisch, maar sommige vrienden zijn mij al voorgegaan. En voorlopig nemen mijn krachten alleen maar toe.

De simpelste manier om te reageren is via facebook of michiel.nooren@outlook.com. Onder dit blog komt het reactieveld tevoorschijn als je klikt op Opmerkingen. Klik de klaplijst achter Reageer als open en klik op Naam/URL. Voer je naam in en als URL: www.mn.nl. De reactie wordt dan onder jouw naam 

Blog volgende week hervat

Ik ben weer thuis en op mijn verjaardag, aanstaande dinsdag 18 april, wordt mijn rechterhand bevrijd. Het geringe letsel - de ringvinger lag uit de kom - was aanleiding om de hele hand lam te leggen met een zwaar gipsverband. Op mijn 72-ste verjaardag word ik daarvan bevrijd en kan ik weer bloggen. Tot vrijdag.

Geen blog deze week

Beste lezers,

Michiel mist voor het eerst een blog, vanwege verblijf in het ziekenhuis. Hij denkt nog wel aan jullie, vandaar deze post.

Dank voor alle lieve berichten.

Arthur (zoon)

Van de trap gevallen

Vanochtend ben ik uit het ziekenhuis thuisgekomen. Ik viel woensdag van de zoldertrap en lag snurkend te slapen aan de voet, wat vreemd was gezien mijn geringe drankgebruik en de kracht waarmee ik neerkwam. Hoewel ik snel weer ontwaakte, was ik verward, zodanig, dat mijn partner het alarmnummer belde. Die stuurde meteen een ambulance.

Paar schrammen
Hoewel de neurologen goed voor ons zorgden, baalde ik flink. Ik mankeerde niets, een paar schrammen en een zwellinkje. Mijn kamergenoten moesten echter heftige operaties in hun hoofd ondergaan, daarvoor lagen ze op die afdeling. Ik benijdde hen niet. Keek ik naar mijn voorland als CBS-patiënt? Maar zover is het nog niet en ik wil lol maken zo lang het nog kan. De afdeling neurologie van een ziekenhuis is daar geen geschikte plaats voor.

De simpelste manier om te reageren is via facebook of michiel.nooren@outlook.com. Onder dit blog komt het reactieveld tevoorschijn als je klikt op Opmerkingen. Klik de klaplijst achter Reageer als open en klik op Naam/URL. Voer je naam in en als URL: www.mn.nl. De reactie wordt dan onder jouw naam

Franse betogers talrijk maar goedgemutst

Ooit, het zal eind zeventiger jaren zijn geweest, stond ik op de Dam. Vóór mij, aan de overkant van het Rokin, was een linie van oproerpolitie. Direct achter mij stond een haag oproerige demonstranten. Verderop, in de Kalverstraat, trok het winkelend publiek voorbij, zoals iedere dag. Pas ’s avonds, veilig voor de buis, zagen de mensen dat de stad in brand had gestaan. Zij hadden er niets van gemerkt.

Dan maar lopen
Toen we afgelopen maandag naar Parijs gingen, maakte ik me weinig zorgen over de agitatie wegens de verhoging van de pensioenleeftijd tot een luxueuze 64 jaar. De stad is groot en de bezienswaardigheden liggen ver uiteen. Bovendien groeit het leger pensionado’s en krimpt de beroepsbevolking: er moest iets gebeuren, ook in Frankrijk.
Op de naburige boulevard werden ballonnen met leuzen opgeblazen en was de metro afgesloten. Het Louvre werd daardoor voor ons onbereikbaar, maar naar het stadsmuseum konden we lopen. Mooi museum. Daarna lunchen in een restaurant. Door het raam zag je veel politie en af en toe passeerde er iemand met een spandoek. Geen reden om niet de kortste weg naar huis te nemen, leek me.

Massaal maar flexibel
Geleidelijk werd het drukker en de ruime Place de la Bastille was zelfs vol mensen, sommigen waren zelfs tegen de gedenknaald opgeklommen. Ik voelde hoe mijn vrouw Angeline angstig in mijn hand kneep, maar de menigte was goedgemutst en – onder druk - flexibel. De eigenaar van de kiosk in het midden wachtte zelfs vergeefs op klanten. Daarna was het weer even dringen, maar in onze straat kon je gewoon doorlopen.
“Dat was leuk,” zei mijn vrouw opgelucht en zette de tv aan. Die schetste een grimmige sfeer, die wij niet herkenden.
“Ik had liever gehoord dat alles vreedzaam verliep en dat was ook zo,” zei Angeline.
“Ja, die verslaggevers moeten met een spannend verhaal thuiskomen,” antwoordde ik. “En goed nieuws is geen nieuws.”

De simpelste manier om te reageren is via facebook of michiel.nooren@outlook.com. Onder dit blog komt het reactieveld tevoorschijn als je klikt op Opmerkingen. Klik de klaplijst achter Reageer als open en klik op Naam/URL. Voer je naam in en als URL: www.mn.nl. De reactie wordt dan onder jouw naam 

A well respected Mann

Sommige schrijvers hebben alles mee, concludeer je uit de eerste honderd pagina’s van Colm Toibins geromantiseerde Thomas Manns biografie The magician (2021). Anders dan veel schrijvers had hij nooit geldzorgen. Zijn vader was een succesvol ondernemer, die hem na zijn vroege dood een royale erfenis naliet. Hij trouwde bovendien een vermogende vrouw.

Drie klassiekers
Ten tijde van zijn huwelijk had Mann al inkomsten uit Buddenbrooks. Verfall einer Familie (1901). Hij was pas 26 toen dit imposante werk verscheen, dat snel een klassieker werd.  
Hij werkte langzaam maar gestaag door en produceerde nog twee andere klassiekers: Der Tod in Venedig (1911) en Der Zauberberg (1924). Toen hij in de zeventig was, publiceerde hij de muziekroman Doktor Faustus (1947), volgens het algemene publiek een moeilijk te volgen verhaal, maar voor deskundigen de beste Mann.

Untermenschen
Het venijn zit echter in de staart, ook van een mensenleven. Tot hij in de vijftig was, genoot Mann ongestoord van zijn status van gelauwerd auteur, onderscheiden met de Nobelprijs. De schreeuwer Adolf Hitler had hij nooit serieus genomen, tot die aan de macht kwam en Manns protestantse vrouw en zijn zes kinderen tot Joodse Untermenschen verklaarde. Mann week uit naar Zwitserland en later naar de Verenigde Staten. Daar, vanuit zijn villa met zeezicht in Zuid-Californië, nam hij de gebeurtenissen in zijn vaderland met afschuw waar. Toen hij na de Tweede Wereldoorlog Amerika moest verlaten, wegens een bezoek aan het Oost-Duitse Weimar, vestigde hij zich in Duitstalig Zwitserland. In Duitsland wilde hij niet meer wonen.

Schone schijn
Hoewel hij bij zijn vrouw veel kinderen verwekte, ging Manns belangstelling uit naar jonge mannen. Toibin laat in het midden of Mann zijn homoseksualiteit praktiseerde. Volgens anderen was dit het geval. In het geheim, want hij wilde zijn status van gevestigd burger niet in gevaar brengen. En hij was zeer gerespecteerd, behaIve door zijn kinderen, die zich genegeerd voelden. “Your humanity is widely appreciated and applauded. It hardly bothers you, most likely, that these feelings of adulation are not shared by any of your children,” schreef een van zijn dochters. Mann besloot haar brief te vernietigen, voordat zijn vrouw hem zou zien.

Met dank aan Cécile Sanders (research) en Angeline Jansen (eindredactie)
De simpelste manier om te reageren is via facebook of michiel.nooren@outlook.com. Onder dit blog komt het reactieveld tevoorschijn als je klikt op Opmerkingen. Klik de klaplijst achter Reageer als open en klik op Naam/URL. Voer je naam in en als URL: www.mn.nl. De reactie wordt dan onder jouw naam geplaatst

Helden gezocht

Op bepaalde momenten in je leven is heldenmoed nodig. Voor een examen, een sollicitatie en doktersbezoek moet je je angst overwinnen en de zaken onder ogen zien. Hoe pakken de personages in de literatuur dat aan, vroeg ik mijn researcher. Helden genoeg, antwoordde ze en gaf een opsomming, beginnend met Odysseus. Ziektebestrijder dokter Rieux uit De pest (1947) van Albert Camus noemde ze ook en tovenaarsleerling Harry Potter uit de gelijknamige boeken (1997-2007) van J.K. Rowling. “Opperheld is James Bond (1953-1966) van Ian Fleming. Daar hoeven we verder geen woorden aan vuil te maken.”

Potter en Spiderman
Dat op Bonds heldendom weinig valt af te dingen, daar heeft ze gelijk in, maar voor de rest is de materie gecompliceerd. De site StoryboardThat onderscheidt zes soorten helden. Bond en Potter zijn Klassieke Helden, ze hebben een bijzonder talent. De overtreffende trap zijn Superhelden zoals Spiderman en -uiteraard- Superman. De Epische Helden zijn van adellijke komaf, bescheiden en bekwaam. Odyseus behoort tot de laatste van de drie categorieën succesvolle helden.

Antiheld Diederik
Relatief minder succesvol zijn de Alledaagse helden die door bijzondere omstandigheden boven zichzelf uitstijgen, zoals de plichtsgetrouwe dokter Rieux. Datzelfde geldt voor Tragische Helden. Een mooi voorbeeld is William Shakespeare’s Romeo (1595), die zelfmoord pleegt omdat hij zijn geliefde Juliet dood waant. Tenslotte beschrijft de website de  Antiheld. Te denken valt aan de verliefde hoofdpersoon in Scott Fitzgerald’s The Great Gatsby (1925) en aan de met het leven worstelende Diederik, de ik-persoon in mijn roman Een kleine promotie (2021).

Aan de rand
Ik vrees dat ik van nature het meeste lijk op de antiheld Diederik. Van hem heb ik echter weinig te leren. Van James Bond wel. Met een mooie vrouw flirten terwijl de dodelijke straal je kruis nadert, van die dingen. Dat wil ik: genieten van de mooie bloemen, hoewel ze aan de rand van de afgrond staan.

Met dank aan Cécile Sanders (research) en Angeline Jansen (eindredactie)

De simpelste manier om te reageren is via facebook of michiel.nooren@outlook.com. Onder dit blog komt het reactieveld tevoorschijn als je klikt op Opmerkingen. Klik de klaplijst achter Reageer als open en klik op Naam/URL. Voer je naam in en als URL: www.mn.nl. De reactie wordt dan onder jouw naam 

Hondsvroeg plassen in het ziekenhuis

Half negen in het ziekenhuis! Voor een trage pensionado is dat hondsvroeg. Weliswaar gaat de wekker doordeweeks om kwart over zeven, maar eer ik ontbeten, gebadderd en me aangekleed heb is het negen uur. Ervan uitgaande dat de ringweg rond Amsterdam verstopt is – de kortere route loopt door het autoluwe centrum en is dus uitgesloten – mogen we wel om kwart voor acht de deur uit.

Onvoldoende werkgeheugen
Het was acht uur toen ik in de auto zat. Als passagier, want wegens mijn ziekte rijd ik geen auto meer: ik heb te weinig werkgeheugen over om adequaat te reageren op andere weggebruikers. Mijn vrouw Angeline wist de weg, dus zonder Google Maps reden we naar de ring, die gelukkig rustig was. Een kwartier later – dus op tijd – stonden we voor een groot ziekenhuis.

“Wel sloom dat die oude naam nog op de borden staat,” zei Angeline. Het bleek echter het verkeerde ziekenhuis, het goede was tien minuten rijden verder. Daar waren we dus te laat.  

Blaasecho
Toen we op de juiste afdeling kwamen, refereerde niemand aan de afspraak. Het was er  rustig. Behalve de zuster waren er een moeder en een dochter, van wie er een kennelijk plasproblemen had. Uitzonderlijk, want meestal zitten er mannen, op leeftijd.
De zuster ging mij voor naar de behandelkamer, waar ook een wc was, die automatisch mijn plas onderzocht, ik weet niet waarop. Nadat ze met een echo geconstateerd had dat er “nog veel in mijn blaas zat” wees ze de weg naar het lab. Daar was het een drukte van belang, maar we waren snel aan de beurt.

Luide toon
“Heeft u een identiteitsbewijs?”
Die vraag had ik kunnen verwachten, maar ik kon inderhaast mijn rijbewijs niet vinden.  ‘’Nee.’’
De zuster keek me diep in de ogen en stelde een paar vragen.
“Heeft u de plas?”
Niemand schonk aandacht aan die luid uitgesproken vraag. Ik liet mijn colaflesje zien.
“Dat gooien ze op het lab meteen weg.”
Ze haalde een standaardpotje tevoorschijn.
“Kunt u nog plassen?”
Ze wees aan hoeveel het lab nodig had en dat was geruststellend weinig.  
“De wc is achter in dat gangetje.”
Toen we in de auto zaten, bleek er minder dan een uur te zijn verstreken.
Vóór tienen parkeerde Angeline de auto bij ons huis. De dag strekte zich nog voor me uit, maar ik was al moe. En toen dat blog nog.

De simpelste manier om te reageren is via facebook of michiel.nooren@outlook.com. Onder dit blog komt het reactieveld tevoorschijn als je klikt op Opmerkingen. Klik de klaplijst achter Reageer als open en klik op Naam/URL. Voer je naam in en als URL: www.mn.nl. De reactie wordt dan onder jouw naam 

Een slimme meid is…

“Een slimme meid is op haar toekomst voorbereid,” die Postbus 51-slogan moest vrouwen ertoe aanzetten qua inkomen op eigen benen te staan. Het kostwinnersprincipe in de bijstand werd per 1990 afgeschaft. Het idee was dat vrouwen vaker een relevante opleiding zouden volgen en een baan zouden nemen, wat ook gebeurde. Mannen bleven echter in veel sectoren de baas, wat in 2017 leidde tot de Amerikaanse Me Too-actie, die zich als een olievlek over het westen verbreidde. Overal bleken vrouwen hun charmes in de strijd te hebben geworpen, vaak noodgedwongen.

Rol van de vrouw
Vroeger was dat de gebruikelijke en vaak enige weg om als vrouw verder te komen. Niemand vroeg zich af waarom doktersvrouw Madame Bovary (Gustave Flaubert, 1865) geen baan had en Simon Vestdijk leed geen reputatieschade toen hij in 1951 De dokter en het lichte meisje publiceerde. In de triviaalliteratuur ontstond zelfs een apart genre: de doktersroman. De vrouw was gewoonlijk verpleegster, de man arts of chirurg. Na allerlei verwikkelingen werden ze een liefdespaar en steeg de vrouw aanzienlijk op de maatschappelijke ladder.

Vrouwen gepromoveerd
Tegenwoordig is het not done om via charmes hogerop te komen. Uitgeverij Harlequin heeft nog steeds succes met zijn doktersromans, al zijn de seksscènes iets explicieter en zijn de vrouwen upgegrade. De verpleegster is nu arts in opleiding (Harlequin, Doktersroman nr 95) of tenminste hoofdverpleegkundige (idem nr 100). Zij kunnen dus goed voor zichzelf zorgen. Eén ding is echter hetzelfde gebleven: in die romans staat de man nog altijd hoger op de maatschappelijke ladder dan de vrouw. Volgens de uitgever verwachten de lezeressen niet anders.

Met dank aan Cécile Sanders (research) en Angeline Jansen (eindredactie)

De simpelste manier om te reageren is via facebook of michiel.nooren@outlook.com. Onder dit blog komt het reactieveld tevoorschijn als je klikt op Opmerkingen. Klik de klaplijst achter Reageer als open en klik op Naam/URL. Voer je naam in en als URL: www.mn.nl. De reactie wordt dan onder jouw naam geplaatst

Als het afscheid komt…

Mijn vrouw heeft moeite met mijn ziekte – en zij is de enige niet. De traagheid, de onhandigheid, de weer opspelende linkshandigheid, het is allemaal lastig. En dan is er het onvermijdelijke afscheid, voor altijd, want we geloven niet dat de overleden partner in de hemel zit te wachten tot de hereniging.

Gefrustreerde moordenaars
De idee dat we al onze geliefden na de dood terug vinden, leeft niet alleen in de katholieke traditie waarin Angeline en ik zijn opgevoed. Je vindt hem al in de Oudheid. Na het noodlottige omkijken van Orpheus of Euridice hem wel volgt, heeft hij het gehad met vrouwen en richt zich op jongens. Nadat hij door gefrustreerde vrouwen vermoord is, wordt hij eindelijk herenigd met zijn Euridice in de Elyseese Velden, de hemel van de Oudheid. Zegt de Romein Ovidius, want ondanks hun Griekse namen is er in die taal geen manuscript overgebleven dat hun verhaal vertelt. De verwachtingen waren hooggespannen toen de verbrande boekrollen in de enige bewaarde bibliotheek uit de Oudheid ontcijferd werden. Veel Griekse geschriften, maar niets over de muzikant Orpheus.   

Kwaliteitsdenken
Dat het afscheid dramatisch wordt, is zeker. Nog onbekend is het tijdstip, al is de kans dat ik de tachtig haal uiterst gering. Vóór die tijd zal mijn levenskwaliteit waarschijnlijk zo slecht zijn, dat euthanasie de beste oplossing is. Ook voor mijn vrouw, hoewel die nog lang niet op me uitgekeken is. Natuurlijk heeft ze altijd geweten dat onze relatie ooit zou eindigen.
“Zie het als het afscheid van een vakantieliefde,” zei ik troostend. Ze glimlachte. Nauwelijks zichtbaar, maar toch.  

De simpelste manier om te reageren is via facebook of michiel.nooren@outlook.com. Onder dit blog komt het reactieveld tevoorschijn als je klikt op Opmerkingen. Klik de klaplijst achter Reageer als open en klik op Naam/URL. Voer je naam in en als URL: www.mn.nl. De reactie wordt dan onder jouw naam 

Vakantieliefde maskeert vaak diepe kloven

Een vrouw gaat naar een hotel aan een van de Costa’s en een ober trekt haar aandacht. “Vind je niet dat hij een lekker kontje heeft?’’ vraagt ze haar vriendin, die dat bevestigt. Zo begint het, maar daar blijft het niet bij. Weldra smaakt ze de genietingen van een hartstochtelijke vakantieliefde, wekenlang, tot ze weer naar Nederland teruggaat.

Transatlantisch sap
Er is veel geschreven over vakantieliefdes, door vrouwen en mannen. Zoals Arnon Grunberg, die tijdens een Trans-Atlantische vlucht de sinaasappelsap van de vrouw naast hem over zich heen kreeg. Van het een kwam het ander en na de daad “bezwoeren we dat we elkaar snel weer zouden zien, want we hielden een beetje van elkaar”. Een beetje, want “zoals dat gaat, ik werd verliefd op een ander, en zij op haar baas, die ook op haar verliefd bleek te zijn.”

Niets eeuwige liefde: uit het oog, uit het hart. Een paar appjes, een telefoongesprek en daarna laven wij ons af en toe aan de mooie herinnering.  

Lokaal afscheid
Afscheid nemen voor altijd is zeldzaam, in de werkelijkheid en de literatuur. Een voorbeeld daarvan is Turkse vlinders (2008) van Stine Jensen. Daarin blijkt het definitieve afscheid niet een romantische, langdurige kus te zijn, maar een klapzoen. Hartstocht kan mensen verenigen die onoverbrugbaar ver van elkaar afstaan.

Met dank aan Cécile Sanders (research) en Angeline Jansen (eindredactie)

De simpelste manier om te reageren is via facebook of michiel.nooren@outlook.com. Onder dit blog komt het reactieveld tevoorschijn als je klikt op Opmerkingen. Klik de klaplijst achter Reageer als open en klik op Naam/URL. Voer je naam in en als URL: www.mn.nl. De reactie verschijnt dan onder jouw naam.

Inhoud slaapliedjes van geen belang

Waarom zijn veel slaapliedjes onbegrijpelijk? Pas als oppas-opa vraag ik me dat af. Bij mijn eigen zoons zong ik ze gedachteloos, als een van de vele dingen die je doet als je het drie kinderen naar de zin moet maken die binnen vier jaar geboren zijn.

Gulzig schaap
Ik zong vaak Slaap, kindje slaap:
“een schaap met witte voetjes
Die drinkt zijn melk zo zoetjes”
Dat sloeg natuurlijk nergens op. Het schaap geeft melk (en wol).
Ook de tekst van Berend Botje is uitdagend. Hij ging uit varen, maar de weg was krom en leidde toch naar droomland Amerika.
Hop Marjanneke veronderstelt historische kennis over de betekenis van stroopminnende Marjannekes en dat de zin
“Gisteren was hier de Prins in het land
en nu die kale Fransen”
verwijst naar het begin van de Franse Tijd toen de Prins, in 1795, naar Engeland vluchtte en ons land 20.000 armlastige Franse soldaten moest kleden en voeden.

Grafgraven
Het kan zijn dat onbegrijpelijke liedjes op den duur verloren gaan, zoals de Digitale Bibliotheek voor Nederlandse Letterkunde suggereert. Het is ook mogelijk dat de inhoud er niet toe doet. Hoe verklaar je anders dat Japanse ouders hun baby liefdevol toezingen:
“Slaap, kindje, slaap.
Anders gooi ik je in de rivier.
Slaap, kindje, slaap.
Anders graaf ik je graf.”
In Italiaanse wiegeliedjes komen wrede Moren voor, in Braziliaanse dodelijke muggen. Niet geruststellend, maar volgens de Canadese professor Sandra Trehub gaat het niet om de tekst, maar om de manier van zingen. Als de ouders door het zingen ontspannen, doet de baby dat ook. Ongeacht de tekst.

Met dank aan Cécile Sanders (research) en Angeline Jansen (eindredactie)

De simpelste manier om te reageren is via facebook of michiel.nooren@outlook.com. Onder dit blog komt het reactieveld tevoorschijn als je klikt op Opmerkingen. Klik de klaplijst achter Reageer als open en klik op Naam/URL. Voer je naam in en als URL: www.mn.nl. De reactie wordt dan onder jouw naam geplaatst 

Meer begrip voor passieve pensionado

Bij de pensionering vallen de mensen uiteen in twee groepen. De ene “hoeft niets meer”, komt laat uit bed, loopt om half twaalf nog onverzorgd in pyjama rond, na bij het trage ontbijt uitgebreid de krant te hebben gelezen. De andere is vroeg in de kleren en heeft haast om alles te doen wat tijdens het werkende leven is blijven liggen. Uit het feit dat ik elke week blog, kunt u opmaken tot welke groep ik behoor.

Levensdoel wraak
Aanvankelijk verbaasde ik me over de eerste groep: hadden die mensen dan geen ambitie behalve laat opstaan? Geen gevoel wat hen in actie brengt? Alexandre Dumas gaf zijn Graaf van Monte Cristo (1854) wraak als levensdoel, wraak op degenen die hem zijn grote liefde hadden afgenomen en jaren in de gevangenis hadden laten wegkwijnen.

De hoofdpersoon uit Veranderen: methode (2022) van Edouard Louis heeft een soortgelijke motivatie: “ik wilde succes hebben uit wraak”. Wraak voor de keren dat hij bij de gymles als laatste werd gekozen met de woorden “Nou ja, Eddy dus”. Dat hem gevraagd werd “normaal” te doen in plaats van nichterig. Dat hij in een armlastig milieu is opgegroeid in een verpauperd deel van Noord-Frankrijk.

Premobiele horloges
De meeste mensen hebben meer bescheiden verlangens. Een verhuizing van de stad naar het platteland is populair. Zo populair dat Een tweede leven (1934) van de reeds lang overleden Brit R.C.Sherriff opnieuw is uitgegeven, ondanks gedateerde details. De man krijgt bijvoorbeeld de gebruikelijke klok bij zijn vertrek, hoewel “tijd niet langer van het grootste belang is”. In Nederland was in de pre-mobiel periode een horloge gebruikelijk.
Tot de gebruikelijke ambities behoort ook het schrijven van een boek. Zo heb ik zelf de roman Een kleine promotie gepubliceerd over een oudere bankman die wordt overgeplaatst naar de PR-afdeling van zijn noodlijdende bank.

Lui genot
Of het door mijn dodelijke ziekte komt, weet ik niet, maar ik krijg steeds meer begrip voor de luie levensgenieters. Mijn jaren zijn geteld en mijn leven is eigenlijk af. Ik heb de wensen van mijn ouders vervuld (academische titel, leuke vrouw, goede baan, nakomelingen) en de kinderen zijn tevreden over de (vrije) opvoeding, mijn vrienden heb ik bijgestaan in the hour of need. Door mijn lichamelijk en geestelijk verval zal ik geen nieuw boek meer schrijven en behoren mijn muzikale ambities tot het verleden. Ik kan me beter de geneugten van laat opstaan en niet scheren alvast eigen maken, zolang ik in die zaken nog een keus heb.  

Met dank aan Cécile Sanders (research) en Angeline Jansen (eindredactie)

De simpelste manier om te reageren is via facebook of michiel.nooren@outlook.com. Onder dit blog komt het reactieveld tevoorschijn als je klikt op Opmerkingen. Klik de klaplijst achter Reageer als open en klik op Naam/URL. Voer je naam in en als URL: www.mn.nl. De reactie wordt dan onder jouw naam geplaatst

 

Hoofd koel houden essentieel

Kalm blijven is het devies van de weekblogger. Op maandag is de blogdag van vrijdag nog ver weg. Ergens in de week zul je over een onderwerp struikelen, dat is al 322 keer gebeurd, soms moest je zelfs kiezen tussen onderwerpen. En het schrijven van 350 woorden, ach, dat moet een fluitje van een cent zijn voor een ervaren journalist.

Verantwoording
Ooit begon ik mijn blog als verantwoording tegenover de uitvoerders van het Sociaal Plan, waarin ik mijn roman wilde onderbrengen. Dat lukte niet, maar ik bleef bloggen, nu in de hoop in contact te komen met anderen die ook bezig waren met een boek en dezelfde problemen tegenkwamen. Toen mijn roman Een kleine promotie af was, wilde ik stoppen. Omdat het aantal pageviews onverwacht steeg, besloot ik echter door te gaan. Kennelijk was er belangstelling voor wat ik over mijn leven schreef, niet alleen als romanschrijver, maar ook als lezer en family man.

Vakmatige ondersteuning
Mijn weekritme is simpel: woensdagmiddag besluit ik waarover ik informatie nodig heb, donderdagavond bekijk ik wat mijn researcher heeft gestuurd en vrijdagochtend schrijf ik een concept tekst. Na mijn siësta kijk ik die door en leg hem voor aan mijn vrouw, die eventuele indiscreties en onduidelijkheden verwijdert. In een vorig leven was zij hoofdredacteur van drie puzzelbladen, dus zij kan teksten transparant en eenduidig maken. Mijn researcher was overigens ooit vakreferent op een universiteitsbibliotheek, dus ik krijg ondersteuning van professionals.

Gewoon negeren
Het moeilijkste aan bloggen is om er soms níet mee bezig te zijn. Na het posten vrijdag krijg vaak geniale ideeën voor nieuwe blogs. Die moet ik negeren, ook als ik ze in de aanloop naar woensdag vergeet. Ook niet opschrijven, hoe kort ook, want dan blijf ik in mijn hoofd bezig met het blog. Daarom heb ik tijdens mijn camino-wandelingen in Spanje blogpauzes  gehouden. Ik doe dingen en blog erover, niet omgekeerd. Mijn acties en belevenissen voeden mijn blog, anders beheerst het wekelijkse verslag mijn leven. Dan word ik gek of de inspiratie droogt op. Of allebei.

De simpelste manier om te reageren is via facebook of michiel.nooren@outlook.com. Onder dit blog komt het reactieveld tevoorschijn als je klikt op Opmerkingen. Klik de klaplijst achter Reageer als open en klik op Naam/URL. Voer je naam in en als URL: www.mn.nl. De reactie wordt dan onder jouw naam geplaatst 

In de wachtruimte zet elk het beste beentje voor

Mijn moeder was in de tachtig toen ze in het ziekhuis kwam wegens een beenbreuk, mijn vader in de negentig toen hij het medisch circuit betrad. Bij hem moest de galblaas worden verwijderd. Na de operatie hoorde hij dat hij een nacht moest blijven. Dat weigerde hij. Terwijl de verpleegster hulp ging halen, trok hij tot verbazing van zijn medepatiënten het infuus uit zijn arm. Hij kleedde zich vlug aan en vluchtte het ziekenhuis uit. Gelukkig stond de tram naar huis klaar.

Vreemde regels
Zoals veel generatiegenoten – ik ben van 1951 – maakte ik veel eerder kennis met het medisch circuit. Ik ben op allerlei manieren onderzocht en behandeld, maar vooral heb ik gewacht. Het personeel is wellevend, anders dan de advocaatklerken uit The Pickwick Papers (Charles Dickens, 1836), die de wachtende bezoekers van hun bazen alleen geërgerd “don’t know” en “can’t say’’ antwoorden.

Wel moet je je aan onbegrijpelijke regels houden, wat iedereen braaf doet. Je komt voor urologie, maar de tweekoppige receptie verwijst je naar de desk van nefrologie, waar de aanmelding plaatsvindt, hoewel met je nieren niets fout is. Aangemeld neem je plaats en wacht op je beurt, een kwartier of een uur, het afgesproken tijdstip geldt alleen voor patiënten.

Gedempte toon
De medische wachtruimtes zijn wel verbeterd sinds Renate Dorrestein in Een hart van steen (1997) schreef over “meubilair waarvan het chroom van ouderdom is gespikkeld en de skai zittingen haarscheurtjes vertonen”. Zowel dokterspraktijken als ziekenhuizen zijn met zorg ingericht, vaak met moderne kunst en automaten voor warme dranken.
De patiënten wachten geduldig, zwijgend of op gedempte toon converserend. Af en toe klinkt gelach, dan maakt iemand een grapje om de spanning te breken.
Grofheid is zeldzaam, types als de kankerende Pozzo in Wachten op Godot (Samuel Beckett, 1952) ontbreken of houden zich in.
Het meest verbazende is natuurlijk dat niemand huilt, ondanks het slechte nieuws dat mensen vrezen en ook vaak krijgen. Het zou in strijd zijn met de goede manieren en daar gaat het om in de wachtruimte van de dokter.

Met dank aan Cécile Sanders (research) en Angeline Jansen (eindredactie)

De simpelste manier om te reageren is via facebook of michiel.nooren@outlook.com. Onder dit blog komt het reactieveld tevoorschijn als je klikt op Opmerkingen. Klik de klaplijst achter Reageer als open en klik op Naam/URL. Voer je naam in en als URL: www.mn.nl. De reactie wordt dan onder jouw naam geplaatst

Slechte teksten, grote successen

Vader Abraham (Pierre Kartner) is niet meer. Hij kan ons dus niet meer teisteren met zijn lege en/of kromme teksten, waaraan je niet kon ontkomen, want Kartner was succesvol, wereldwijd.

Viraal café
Een van Kartners songs, Daar in het kleine café aan de haven (1976), werd door ruim tweehonderd andere zangers gecoverd, onder andere als de klassieker The red rose café. Van zijn Smurfenlied (1977) werden in verschillende talen 25 miljoen exemplaren verkocht.

In Nederland “bewoonde“ Kartner in de jaren zeventig de nationale hitparade met liederen als Hoera retteketet (een hoeraatje voor het kabinet) en Uche uche uche (het barst hier van de muggen). In de jaren tachtig werd Kartners succes minder, volgens hem zelf door gebrek aan aandacht van de media. Die konden echter weinig met de auteur van teksten als:
Wij (de Smurfen) pakken jou bij je lurven
Als je niet gelooft dat we leven en bestaan

Van het Café aan de haven vernemen we:
De toog van koper
toch ligt er geen loper
Zinnen die niet suggereren dat deze rijmelaar veel te zeggen heeft, of wil delen.

Bekende Lapjes
Doet de tekst er dan helemaal niet toe? De tekst van Patches (Lapjes) heeft in het Nederlands geen inhoud, maar iedereen kan Patsy (1962) meezingen, zodra hij hoort:
ook al woon je in een krot
met de huisdeur kapot…
Een geforceerd rijm, maar juist daarom memorabel.
En daar gaat het om, zinnen moeten in je hoofd blijven hangen. Volgens consumentenpsycholoog Patrick Wessels helpt het daarbij als de tekst rijmt, hij lijkt meer waar. Behalve memorabel, is een sterke tekst ook opvallend en authentiek, lezen we op de website van musicianwithamission. Inderdaad heeft de vertaler van Patches een opvallende zin geschreven en tekstdichter Kartner was zeker authentiek.
Schrijfcoach Gary Uwer geeft de kern van de zaak: “A good song lyric is any collection of words that creates an emotional response in a listener.” Vervolgens werkt hij een vijfpuntenplan uit om tot een succesvolle tekst te komen. Wijlen Pierre Karstner laat zien dat het ook zonder kan.

Met dank aan Cécile Sanders (research) en Angeline Jansen (eindredactie)

De simpelste manier om te reageren is via facebook of michiel.nooren@outlook.com. Onder dit blog komt het reactieveld tevoorschijn als je klikt op Opmerkingen. Klik de klaplijst achter Reageer als open en klik op Naam/URL. Voer je naam in en als URL: www.mn.nl. De reactie wordt dan onder jouw naam geplaatst