A well respected Mann

Sommige schrijvers hebben alles mee, concludeer je uit de eerste honderd pagina’s van Colm Toibins geromantiseerde Thomas Manns biografie The magician (2021). Anders dan veel schrijvers had hij nooit geldzorgen. Zijn vader was een succesvol ondernemer, die hem na zijn vroege dood een royale erfenis naliet. Hij trouwde bovendien een vermogende vrouw.

Drie klassiekers
Ten tijde van zijn huwelijk had Mann al inkomsten uit Buddenbrooks. Verfall einer Familie (1901). Hij was pas 26 toen dit imposante werk verscheen, dat snel een klassieker werd.  
Hij werkte langzaam maar gestaag door en produceerde nog twee andere klassiekers: Der Tod in Venedig (1911) en Der Zauberberg (1924). Toen hij in de zeventig was, publiceerde hij de muziekroman Doktor Faustus (1947), volgens het algemene publiek een moeilijk te volgen verhaal, maar voor deskundigen de beste Mann.

Untermenschen
Het venijn zit echter in de staart, ook van een mensenleven. Tot hij in de vijftig was, genoot Mann ongestoord van zijn status van gelauwerd auteur, onderscheiden met de Nobelprijs. De schreeuwer Adolf Hitler had hij nooit serieus genomen, tot die aan de macht kwam en Manns protestantse vrouw en zijn zes kinderen tot Joodse Untermenschen verklaarde. Mann week uit naar Zwitserland en later naar de Verenigde Staten. Daar, vanuit zijn villa met zeezicht in Zuid-Californië, nam hij de gebeurtenissen in zijn vaderland met afschuw waar. Toen hij na de Tweede Wereldoorlog Amerika moest verlaten, wegens een bezoek aan het Oost-Duitse Weimar, vestigde hij zich in Duitstalig Zwitserland. In Duitsland wilde hij niet meer wonen.

Schone schijn
Hoewel hij bij zijn vrouw veel kinderen verwekte, ging Manns belangstelling uit naar jonge mannen. Toibin laat in het midden of Mann zijn homoseksualiteit praktiseerde. Volgens anderen was dit het geval. In het geheim, want hij wilde zijn status van gevestigd burger niet in gevaar brengen. En hij was zeer gerespecteerd, behaIve door zijn kinderen, die zich genegeerd voelden. “Your humanity is widely appreciated and applauded. It hardly bothers you, most likely, that these feelings of adulation are not shared by any of your children,” schreef een van zijn dochters. Mann besloot haar brief te vernietigen, voordat zijn vrouw hem zou zien.

Met dank aan Cécile Sanders (research) en Angeline Jansen (eindredactie)
De simpelste manier om te reageren is via facebook of michiel.nooren@outlook.com. Onder dit blog komt het reactieveld tevoorschijn als je klikt op Opmerkingen. Klik de klaplijst achter Reageer als open en klik op Naam/URL. Voer je naam in en als URL: www.mn.nl. De reactie wordt dan onder jouw naam geplaatst

Helden gezocht

Op bepaalde momenten in je leven is heldenmoed nodig. Voor een examen, een sollicitatie en doktersbezoek moet je je angst overwinnen en de zaken onder ogen zien. Hoe pakken de personages in de literatuur dat aan, vroeg ik mijn researcher. Helden genoeg, antwoordde ze en gaf een opsomming, beginnend met Odysseus. Ziektebestrijder dokter Rieux uit De pest (1947) van Albert Camus noemde ze ook en tovenaarsleerling Harry Potter uit de gelijknamige boeken (1997-2007) van J.K. Rowling. “Opperheld is James Bond (1953-1966) van Ian Fleming. Daar hoeven we verder geen woorden aan vuil te maken.”

Potter en Spiderman
Dat op Bonds heldendom weinig valt af te dingen, daar heeft ze gelijk in, maar voor de rest is de materie gecompliceerd. De site StoryboardThat onderscheidt zes soorten helden. Bond en Potter zijn Klassieke Helden, ze hebben een bijzonder talent. De overtreffende trap zijn Superhelden zoals Spiderman en -uiteraard- Superman. De Epische Helden zijn van adellijke komaf, bescheiden en bekwaam. Odyseus behoort tot de laatste van de drie categorieën succesvolle helden.

Antiheld Diederik
Relatief minder succesvol zijn de Alledaagse helden die door bijzondere omstandigheden boven zichzelf uitstijgen, zoals de plichtsgetrouwe dokter Rieux. Datzelfde geldt voor Tragische Helden. Een mooi voorbeeld is William Shakespeare’s Romeo (1595), die zelfmoord pleegt omdat hij zijn geliefde Juliet dood waant. Tenslotte beschrijft de website de  Antiheld. Te denken valt aan de verliefde hoofdpersoon in Scott Fitzgerald’s The Great Gatsby (1925) en aan de met het leven worstelende Diederik, de ik-persoon in mijn roman Een kleine promotie (2021).

Aan de rand
Ik vrees dat ik van nature het meeste lijk op de antiheld Diederik. Van hem heb ik echter weinig te leren. Van James Bond wel. Met een mooie vrouw flirten terwijl de dodelijke straal je kruis nadert, van die dingen. Dat wil ik: genieten van de mooie bloemen, hoewel ze aan de rand van de afgrond staan.

Met dank aan Cécile Sanders (research) en Angeline Jansen (eindredactie)

De simpelste manier om te reageren is via facebook of michiel.nooren@outlook.com. Onder dit blog komt het reactieveld tevoorschijn als je klikt op Opmerkingen. Klik de klaplijst achter Reageer als open en klik op Naam/URL. Voer je naam in en als URL: www.mn.nl. De reactie wordt dan onder jouw naam 

Hondsvroeg plassen in het ziekenhuis

Half negen in het ziekenhuis! Voor een trage pensionado is dat hondsvroeg. Weliswaar gaat de wekker doordeweeks om kwart over zeven, maar eer ik ontbeten, gebadderd en me aangekleed heb is het negen uur. Ervan uitgaande dat de ringweg rond Amsterdam verstopt is – de kortere route loopt door het autoluwe centrum en is dus uitgesloten – mogen we wel om kwart voor acht de deur uit.

Onvoldoende werkgeheugen
Het was acht uur toen ik in de auto zat. Als passagier, want wegens mijn ziekte rijd ik geen auto meer: ik heb te weinig werkgeheugen over om adequaat te reageren op andere weggebruikers. Mijn vrouw Angeline wist de weg, dus zonder Google Maps reden we naar de ring, die gelukkig rustig was. Een kwartier later – dus op tijd – stonden we voor een groot ziekenhuis.

“Wel sloom dat die oude naam nog op de borden staat,” zei Angeline. Het bleek echter het verkeerde ziekenhuis, het goede was tien minuten rijden verder. Daar waren we dus te laat.  

Blaasecho
Toen we op de juiste afdeling kwamen, refereerde niemand aan de afspraak. Het was er  rustig. Behalve de zuster waren er een moeder en een dochter, van wie er een kennelijk plasproblemen had. Uitzonderlijk, want meestal zitten er mannen, op leeftijd.
De zuster ging mij voor naar de behandelkamer, waar ook een wc was, die automatisch mijn plas onderzocht, ik weet niet waarop. Nadat ze met een echo geconstateerd had dat er “nog veel in mijn blaas zat” wees ze de weg naar het lab. Daar was het een drukte van belang, maar we waren snel aan de beurt.

Luide toon
“Heeft u een identiteitsbewijs?”
Die vraag had ik kunnen verwachten, maar ik kon inderhaast mijn rijbewijs niet vinden.  ‘’Nee.’’
De zuster keek me diep in de ogen en stelde een paar vragen.
“Heeft u de plas?”
Niemand schonk aandacht aan die luid uitgesproken vraag. Ik liet mijn colaflesje zien.
“Dat gooien ze op het lab meteen weg.”
Ze haalde een standaardpotje tevoorschijn.
“Kunt u nog plassen?”
Ze wees aan hoeveel het lab nodig had en dat was geruststellend weinig.  
“De wc is achter in dat gangetje.”
Toen we in de auto zaten, bleek er minder dan een uur te zijn verstreken.
Vóór tienen parkeerde Angeline de auto bij ons huis. De dag strekte zich nog voor me uit, maar ik was al moe. En toen dat blog nog.

De simpelste manier om te reageren is via facebook of michiel.nooren@outlook.com. Onder dit blog komt het reactieveld tevoorschijn als je klikt op Opmerkingen. Klik de klaplijst achter Reageer als open en klik op Naam/URL. Voer je naam in en als URL: www.mn.nl. De reactie wordt dan onder jouw naam 

Een slimme meid is…

“Een slimme meid is op haar toekomst voorbereid,” die Postbus 51-slogan moest vrouwen ertoe aanzetten qua inkomen op eigen benen te staan. Het kostwinnersprincipe in de bijstand werd per 1990 afgeschaft. Het idee was dat vrouwen vaker een relevante opleiding zouden volgen en een baan zouden nemen, wat ook gebeurde. Mannen bleven echter in veel sectoren de baas, wat in 2017 leidde tot de Amerikaanse Me Too-actie, die zich als een olievlek over het westen verbreidde. Overal bleken vrouwen hun charmes in de strijd te hebben geworpen, vaak noodgedwongen.

Rol van de vrouw
Vroeger was dat de gebruikelijke en vaak enige weg om als vrouw verder te komen. Niemand vroeg zich af waarom doktersvrouw Madame Bovary (Gustave Flaubert, 1865) geen baan had en Simon Vestdijk leed geen reputatieschade toen hij in 1951 De dokter en het lichte meisje publiceerde. In de triviaalliteratuur ontstond zelfs een apart genre: de doktersroman. De vrouw was gewoonlijk verpleegster, de man arts of chirurg. Na allerlei verwikkelingen werden ze een liefdespaar en steeg de vrouw aanzienlijk op de maatschappelijke ladder.

Vrouwen gepromoveerd
Tegenwoordig is het not done om via charmes hogerop te komen. Uitgeverij Harlequin heeft nog steeds succes met zijn doktersromans, al zijn de seksscènes iets explicieter en zijn de vrouwen upgegrade. De verpleegster is nu arts in opleiding (Harlequin, Doktersroman nr 95) of tenminste hoofdverpleegkundige (idem nr 100). Zij kunnen dus goed voor zichzelf zorgen. Eén ding is echter hetzelfde gebleven: in die romans staat de man nog altijd hoger op de maatschappelijke ladder dan de vrouw. Volgens de uitgever verwachten de lezeressen niet anders.

Met dank aan Cécile Sanders (research) en Angeline Jansen (eindredactie)

De simpelste manier om te reageren is via facebook of michiel.nooren@outlook.com. Onder dit blog komt het reactieveld tevoorschijn als je klikt op Opmerkingen. Klik de klaplijst achter Reageer als open en klik op Naam/URL. Voer je naam in en als URL: www.mn.nl. De reactie wordt dan onder jouw naam geplaatst

Als het afscheid komt…

Mijn vrouw heeft moeite met mijn ziekte – en zij is de enige niet. De traagheid, de onhandigheid, de weer opspelende linkshandigheid, het is allemaal lastig. En dan is er het onvermijdelijke afscheid, voor altijd, want we geloven niet dat de overleden partner in de hemel zit te wachten tot de hereniging.

Gefrustreerde moordenaars
De idee dat we al onze geliefden na de dood terug vinden, leeft niet alleen in de katholieke traditie waarin Angeline en ik zijn opgevoed. Je vindt hem al in de Oudheid. Na het noodlottige omkijken van Orpheus of Euridice hem wel volgt, heeft hij het gehad met vrouwen en richt zich op jongens. Nadat hij door gefrustreerde vrouwen vermoord is, wordt hij eindelijk herenigd met zijn Euridice in de Elyseese Velden, de hemel van de Oudheid. Zegt de Romein Ovidius, want ondanks hun Griekse namen is er in die taal geen manuscript overgebleven dat hun verhaal vertelt. De verwachtingen waren hooggespannen toen de verbrande boekrollen in de enige bewaarde bibliotheek uit de Oudheid ontcijferd werden. Veel Griekse geschriften, maar niets over de muzikant Orpheus.   

Kwaliteitsdenken
Dat het afscheid dramatisch wordt, is zeker. Nog onbekend is het tijdstip, al is de kans dat ik de tachtig haal uiterst gering. Vóór die tijd zal mijn levenskwaliteit waarschijnlijk zo slecht zijn, dat euthanasie de beste oplossing is. Ook voor mijn vrouw, hoewel die nog lang niet op me uitgekeken is. Natuurlijk heeft ze altijd geweten dat onze relatie ooit zou eindigen.
“Zie het als het afscheid van een vakantieliefde,” zei ik troostend. Ze glimlachte. Nauwelijks zichtbaar, maar toch.  

De simpelste manier om te reageren is via facebook of michiel.nooren@outlook.com. Onder dit blog komt het reactieveld tevoorschijn als je klikt op Opmerkingen. Klik de klaplijst achter Reageer als open en klik op Naam/URL. Voer je naam in en als URL: www.mn.nl. De reactie wordt dan onder jouw naam 

Vakantieliefde maskeert vaak diepe kloven

Een vrouw gaat naar een hotel aan een van de Costa’s en een ober trekt haar aandacht. “Vind je niet dat hij een lekker kontje heeft?’’ vraagt ze haar vriendin, die dat bevestigt. Zo begint het, maar daar blijft het niet bij. Weldra smaakt ze de genietingen van een hartstochtelijke vakantieliefde, wekenlang, tot ze weer naar Nederland teruggaat.

Transatlantisch sap
Er is veel geschreven over vakantieliefdes, door vrouwen en mannen. Zoals Arnon Grunberg, die tijdens een Trans-Atlantische vlucht de sinaasappelsap van de vrouw naast hem over zich heen kreeg. Van het een kwam het ander en na de daad “bezwoeren we dat we elkaar snel weer zouden zien, want we hielden een beetje van elkaar”. Een beetje, want “zoals dat gaat, ik werd verliefd op een ander, en zij op haar baas, die ook op haar verliefd bleek te zijn.”

Niets eeuwige liefde: uit het oog, uit het hart. Een paar appjes, een telefoongesprek en daarna laven wij ons af en toe aan de mooie herinnering.  

Lokaal afscheid
Afscheid nemen voor altijd is zeldzaam, in de werkelijkheid en de literatuur. Een voorbeeld daarvan is Turkse vlinders (2008) van Stine Jensen. Daarin blijkt het definitieve afscheid niet een romantische, langdurige kus te zijn, maar een klapzoen. Hartstocht kan mensen verenigen die onoverbrugbaar ver van elkaar afstaan.

Met dank aan Cécile Sanders (research) en Angeline Jansen (eindredactie)

De simpelste manier om te reageren is via facebook of michiel.nooren@outlook.com. Onder dit blog komt het reactieveld tevoorschijn als je klikt op Opmerkingen. Klik de klaplijst achter Reageer als open en klik op Naam/URL. Voer je naam in en als URL: www.mn.nl. De reactie verschijnt dan onder jouw naam.

Inhoud slaapliedjes van geen belang

Waarom zijn veel slaapliedjes onbegrijpelijk? Pas als oppas-opa vraag ik me dat af. Bij mijn eigen zoons zong ik ze gedachteloos, als een van de vele dingen die je doet als je het drie kinderen naar de zin moet maken die binnen vier jaar geboren zijn.

Gulzig schaap
Ik zong vaak Slaap, kindje slaap:
“een schaap met witte voetjes
Die drinkt zijn melk zo zoetjes”
Dat sloeg natuurlijk nergens op. Het schaap geeft melk (en wol).
Ook de tekst van Berend Botje is uitdagend. Hij ging uit varen, maar de weg was krom en leidde toch naar droomland Amerika.
Hop Marjanneke veronderstelt historische kennis over de betekenis van stroopminnende Marjannekes en dat de zin
“Gisteren was hier de Prins in het land
en nu die kale Fransen”
verwijst naar het begin van de Franse Tijd toen de Prins, in 1795, naar Engeland vluchtte en ons land 20.000 armlastige Franse soldaten moest kleden en voeden.

Grafgraven
Het kan zijn dat onbegrijpelijke liedjes op den duur verloren gaan, zoals de Digitale Bibliotheek voor Nederlandse Letterkunde suggereert. Het is ook mogelijk dat de inhoud er niet toe doet. Hoe verklaar je anders dat Japanse ouders hun baby liefdevol toezingen:
“Slaap, kindje, slaap.
Anders gooi ik je in de rivier.
Slaap, kindje, slaap.
Anders graaf ik je graf.”
In Italiaanse wiegeliedjes komen wrede Moren voor, in Braziliaanse dodelijke muggen. Niet geruststellend, maar volgens de Canadese professor Sandra Trehub gaat het niet om de tekst, maar om de manier van zingen. Als de ouders door het zingen ontspannen, doet de baby dat ook. Ongeacht de tekst.

Met dank aan Cécile Sanders (research) en Angeline Jansen (eindredactie)

De simpelste manier om te reageren is via facebook of michiel.nooren@outlook.com. Onder dit blog komt het reactieveld tevoorschijn als je klikt op Opmerkingen. Klik de klaplijst achter Reageer als open en klik op Naam/URL. Voer je naam in en als URL: www.mn.nl. De reactie wordt dan onder jouw naam geplaatst 

Meer begrip voor passieve pensionado

Bij de pensionering vallen de mensen uiteen in twee groepen. De ene “hoeft niets meer”, komt laat uit bed, loopt om half twaalf nog onverzorgd in pyjama rond, na bij het trage ontbijt uitgebreid de krant te hebben gelezen. De andere is vroeg in de kleren en heeft haast om alles te doen wat tijdens het werkende leven is blijven liggen. Uit het feit dat ik elke week blog, kunt u opmaken tot welke groep ik behoor.

Levensdoel wraak
Aanvankelijk verbaasde ik me over de eerste groep: hadden die mensen dan geen ambitie behalve laat opstaan? Geen gevoel wat hen in actie brengt? Alexandre Dumas gaf zijn Graaf van Monte Cristo (1854) wraak als levensdoel, wraak op degenen die hem zijn grote liefde hadden afgenomen en jaren in de gevangenis hadden laten wegkwijnen.

De hoofdpersoon uit Veranderen: methode (2022) van Edouard Louis heeft een soortgelijke motivatie: “ik wilde succes hebben uit wraak”. Wraak voor de keren dat hij bij de gymles als laatste werd gekozen met de woorden “Nou ja, Eddy dus”. Dat hem gevraagd werd “normaal” te doen in plaats van nichterig. Dat hij in een armlastig milieu is opgegroeid in een verpauperd deel van Noord-Frankrijk.

Premobiele horloges
De meeste mensen hebben meer bescheiden verlangens. Een verhuizing van de stad naar het platteland is populair. Zo populair dat Een tweede leven (1934) van de reeds lang overleden Brit R.C.Sherriff opnieuw is uitgegeven, ondanks gedateerde details. De man krijgt bijvoorbeeld de gebruikelijke klok bij zijn vertrek, hoewel “tijd niet langer van het grootste belang is”. In Nederland was in de pre-mobiel periode een horloge gebruikelijk.
Tot de gebruikelijke ambities behoort ook het schrijven van een boek. Zo heb ik zelf de roman Een kleine promotie gepubliceerd over een oudere bankman die wordt overgeplaatst naar de PR-afdeling van zijn noodlijdende bank.

Lui genot
Of het door mijn dodelijke ziekte komt, weet ik niet, maar ik krijg steeds meer begrip voor de luie levensgenieters. Mijn jaren zijn geteld en mijn leven is eigenlijk af. Ik heb de wensen van mijn ouders vervuld (academische titel, leuke vrouw, goede baan, nakomelingen) en de kinderen zijn tevreden over de (vrije) opvoeding, mijn vrienden heb ik bijgestaan in the hour of need. Door mijn lichamelijk en geestelijk verval zal ik geen nieuw boek meer schrijven en behoren mijn muzikale ambities tot het verleden. Ik kan me beter de geneugten van laat opstaan en niet scheren alvast eigen maken, zolang ik in die zaken nog een keus heb.  

Met dank aan Cécile Sanders (research) en Angeline Jansen (eindredactie)

De simpelste manier om te reageren is via facebook of michiel.nooren@outlook.com. Onder dit blog komt het reactieveld tevoorschijn als je klikt op Opmerkingen. Klik de klaplijst achter Reageer als open en klik op Naam/URL. Voer je naam in en als URL: www.mn.nl. De reactie wordt dan onder jouw naam geplaatst

 

Hoofd koel houden essentieel

Kalm blijven is het devies van de weekblogger. Op maandag is de blogdag van vrijdag nog ver weg. Ergens in de week zul je over een onderwerp struikelen, dat is al 322 keer gebeurd, soms moest je zelfs kiezen tussen onderwerpen. En het schrijven van 350 woorden, ach, dat moet een fluitje van een cent zijn voor een ervaren journalist.

Verantwoording
Ooit begon ik mijn blog als verantwoording tegenover de uitvoerders van het Sociaal Plan, waarin ik mijn roman wilde onderbrengen. Dat lukte niet, maar ik bleef bloggen, nu in de hoop in contact te komen met anderen die ook bezig waren met een boek en dezelfde problemen tegenkwamen. Toen mijn roman Een kleine promotie af was, wilde ik stoppen. Omdat het aantal pageviews onverwacht steeg, besloot ik echter door te gaan. Kennelijk was er belangstelling voor wat ik over mijn leven schreef, niet alleen als romanschrijver, maar ook als lezer en family man.

Vakmatige ondersteuning
Mijn weekritme is simpel: woensdagmiddag besluit ik waarover ik informatie nodig heb, donderdagavond bekijk ik wat mijn researcher heeft gestuurd en vrijdagochtend schrijf ik een concept tekst. Na mijn siësta kijk ik die door en leg hem voor aan mijn vrouw, die eventuele indiscreties en onduidelijkheden verwijdert. In een vorig leven was zij hoofdredacteur van drie puzzelbladen, dus zij kan teksten transparant en eenduidig maken. Mijn researcher was overigens ooit vakreferent op een universiteitsbibliotheek, dus ik krijg ondersteuning van professionals.

Gewoon negeren
Het moeilijkste aan bloggen is om er soms níet mee bezig te zijn. Na het posten vrijdag krijg vaak geniale ideeën voor nieuwe blogs. Die moet ik negeren, ook als ik ze in de aanloop naar woensdag vergeet. Ook niet opschrijven, hoe kort ook, want dan blijf ik in mijn hoofd bezig met het blog. Daarom heb ik tijdens mijn camino-wandelingen in Spanje blogpauzes  gehouden. Ik doe dingen en blog erover, niet omgekeerd. Mijn acties en belevenissen voeden mijn blog, anders beheerst het wekelijkse verslag mijn leven. Dan word ik gek of de inspiratie droogt op. Of allebei.

De simpelste manier om te reageren is via facebook of michiel.nooren@outlook.com. Onder dit blog komt het reactieveld tevoorschijn als je klikt op Opmerkingen. Klik de klaplijst achter Reageer als open en klik op Naam/URL. Voer je naam in en als URL: www.mn.nl. De reactie wordt dan onder jouw naam geplaatst 

In de wachtruimte zet elk het beste beentje voor

Mijn moeder was in de tachtig toen ze in het ziekhuis kwam wegens een beenbreuk, mijn vader in de negentig toen hij het medisch circuit betrad. Bij hem moest de galblaas worden verwijderd. Na de operatie hoorde hij dat hij een nacht moest blijven. Dat weigerde hij. Terwijl de verpleegster hulp ging halen, trok hij tot verbazing van zijn medepatiënten het infuus uit zijn arm. Hij kleedde zich vlug aan en vluchtte het ziekenhuis uit. Gelukkig stond de tram naar huis klaar.

Vreemde regels
Zoals veel generatiegenoten – ik ben van 1951 – maakte ik veel eerder kennis met het medisch circuit. Ik ben op allerlei manieren onderzocht en behandeld, maar vooral heb ik gewacht. Het personeel is wellevend, anders dan de advocaatklerken uit The Pickwick Papers (Charles Dickens, 1836), die de wachtende bezoekers van hun bazen alleen geërgerd “don’t know” en “can’t say’’ antwoorden.

Wel moet je je aan onbegrijpelijke regels houden, wat iedereen braaf doet. Je komt voor urologie, maar de tweekoppige receptie verwijst je naar de desk van nefrologie, waar de aanmelding plaatsvindt, hoewel met je nieren niets fout is. Aangemeld neem je plaats en wacht op je beurt, een kwartier of een uur, het afgesproken tijdstip geldt alleen voor patiënten.

Gedempte toon
De medische wachtruimtes zijn wel verbeterd sinds Renate Dorrestein in Een hart van steen (1997) schreef over “meubilair waarvan het chroom van ouderdom is gespikkeld en de skai zittingen haarscheurtjes vertonen”. Zowel dokterspraktijken als ziekenhuizen zijn met zorg ingericht, vaak met moderne kunst en automaten voor warme dranken.
De patiënten wachten geduldig, zwijgend of op gedempte toon converserend. Af en toe klinkt gelach, dan maakt iemand een grapje om de spanning te breken.
Grofheid is zeldzaam, types als de kankerende Pozzo in Wachten op Godot (Samuel Beckett, 1952) ontbreken of houden zich in.
Het meest verbazende is natuurlijk dat niemand huilt, ondanks het slechte nieuws dat mensen vrezen en ook vaak krijgen. Het zou in strijd zijn met de goede manieren en daar gaat het om in de wachtruimte van de dokter.

Met dank aan Cécile Sanders (research) en Angeline Jansen (eindredactie)

De simpelste manier om te reageren is via facebook of michiel.nooren@outlook.com. Onder dit blog komt het reactieveld tevoorschijn als je klikt op Opmerkingen. Klik de klaplijst achter Reageer als open en klik op Naam/URL. Voer je naam in en als URL: www.mn.nl. De reactie wordt dan onder jouw naam geplaatst

Slechte teksten, grote successen

Vader Abraham (Pierre Kartner) is niet meer. Hij kan ons dus niet meer teisteren met zijn lege en/of kromme teksten, waaraan je niet kon ontkomen, want Kartner was succesvol, wereldwijd.

Viraal café
Een van Kartners songs, Daar in het kleine café aan de haven (1976), werd door ruim tweehonderd andere zangers gecoverd, onder andere als de klassieker The red rose café. Van zijn Smurfenlied (1977) werden in verschillende talen 25 miljoen exemplaren verkocht.

In Nederland “bewoonde“ Kartner in de jaren zeventig de nationale hitparade met liederen als Hoera retteketet (een hoeraatje voor het kabinet) en Uche uche uche (het barst hier van de muggen). In de jaren tachtig werd Kartners succes minder, volgens hem zelf door gebrek aan aandacht van de media. Die konden echter weinig met de auteur van teksten als:
Wij (de Smurfen) pakken jou bij je lurven
Als je niet gelooft dat we leven en bestaan

Van het Café aan de haven vernemen we:
De toog van koper
toch ligt er geen loper
Zinnen die niet suggereren dat deze rijmelaar veel te zeggen heeft, of wil delen.

Bekende Lapjes
Doet de tekst er dan helemaal niet toe? De tekst van Patches (Lapjes) heeft in het Nederlands geen inhoud, maar iedereen kan Patsy (1962) meezingen, zodra hij hoort:
ook al woon je in een krot
met de huisdeur kapot…
Een geforceerd rijm, maar juist daarom memorabel.
En daar gaat het om, zinnen moeten in je hoofd blijven hangen. Volgens consumentenpsycholoog Patrick Wessels helpt het daarbij als de tekst rijmt, hij lijkt meer waar. Behalve memorabel, is een sterke tekst ook opvallend en authentiek, lezen we op de website van musicianwithamission. Inderdaad heeft de vertaler van Patches een opvallende zin geschreven en tekstdichter Kartner was zeker authentiek.
Schrijfcoach Gary Uwer geeft de kern van de zaak: “A good song lyric is any collection of words that creates an emotional response in a listener.” Vervolgens werkt hij een vijfpuntenplan uit om tot een succesvolle tekst te komen. Wijlen Pierre Karstner laat zien dat het ook zonder kan.

Met dank aan Cécile Sanders (research) en Angeline Jansen (eindredactie)

De simpelste manier om te reageren is via facebook of michiel.nooren@outlook.com. Onder dit blog komt het reactieveld tevoorschijn als je klikt op Opmerkingen. Klik de klaplijst achter Reageer als open en klik op Naam/URL. Voer je naam in en als URL: www.mn.nl. De reactie wordt dan onder jouw naam geplaatst 

2022 niet meteen bij het oud vuil

Guus Wakelkamp (o.a. De stad is een jongen 1987) begon zijn jaargedicht realistisch:
Ik kan de oorlog niet uit mijn gedichten schrijven;
Ook de pijn niet, het verdriet dat jij er niet meer bent.
Hij heeft dit jaar geliefden verloren, net als ik: het is de leeftijd. Ook de oorlog in Oekraïne is bij mij op de achtergrond steeds aanwezig, net als corona eertijds. Die epidemie leek per definitie een lange, onhygiënische strijd uit te sluiten, maar sinds de Russische opmars naar Kiev hoor je niets meer over covid-doden. Voor de media is het kennelijk het één of het ander.

Liefdesbetuigingen
Moeten we 2022 bij het oud vuil zetten? De al geciteerde dichter aarzelt twee couplettenlang, maar constateert dan:
Toch is er iets lichts buiten dit wikken en wegen,
diep van binnen, tussen geven en ontvangen in.
En dat is waar: behalve rampspoed heeft ook dit jaar goede dingen gebracht. Bijvoorbeeld de betuigingen van liefde en vriendschap die mij gelukkig maakten, al was de aanleiding dramatisch.

Bedoeld vrolijk
Voorbij de wanhoop en de zwarte nacht schrijft mijn vriend erg herkenbaar
gaat een adem die je steeds weer voelt:
ze stroomt, eigenwijs, beslist en zacht,  
houdt alles samen zoals het is bedoeld.
Inderdaad, je ziet telkens weer iets waaraan je vreugde ontleent, wat het leven de moeite waard maakt. De mens is niet bedoeld om lang somber te zijn. Ook 2023 zal mooie momenten geven.

De simpelste manier om te reageren is via facebook of michiel.nooren@outlook.com. Onder dit blog komt het reactieveld tevoorschijn als je klikt op Opmerkingen. Klik de klaplijst achter Reageer als open en klik op Naam/URL. Voer je naam in en als URL: www.mn.nl. De reactie wordt dan onder jouw naam geplaatst 

Grootouders niet geliefd bij schrijvers

Van al mijn leeftijdgenoten lichten de gezichten op als kleinkinderen ter sprake komen. Ook mensen die ze waarschijnlijk nooit zullen krijgen, raken ontroerd door baby’s en peuters. Bij ons is het verval ingezet, maar de jonge wereldburgers worden met de dag sterker en slimmer. Dat stemt optimistisch. Als wij er niet meer zijn, zullen zij bekwaam onze taken overnemen. De honden blaffen, maar de karavaan trekt verder.

Verbazend schaars
Je zou verwachten dat de literatuur over grootouders en kleinkinderen overvloedig is. De komst van nieuw leven is immers net zo ingrijpend als verliefd worden en het overleven van rampen. Die laatste twee worden door schrijvers vaak gebruikt, terwijl boeken over grootouderschap schaars zijn. Ook als de verhouding van de grootouders met de ouders van de kleine soms problematisch is en er dus veel over te schrijven valt. Als een van de weinige waagde de Marokkaanse Leila Slimani zich aan deze materie in Een zachte hand (2016). De ouders van de vader lijken weinig geïnteresseerd:

“Een maand voor Myriams bevalling planden ze een reis van drie weken door Azië en ze vertelden dat pas op het allerlaatste moment aan hun zoon Paul. Die werd boos en beklaagde zich bij Myriam over het egoïsme en de lichtzinnigheid van zijn ouders. Maar Myriam was opgelucht.”

Eindeloos geduld
Nog schaarser dan de negatieve verhalen zijn de positieve romans. Een van de weinige daarvan heeft bovendien een titel die een probleem bevat: Ik wil geen opa heten (2020). Dat acteur en schrijver Dolf de Vries volop van het grootouderschap geniet, is echter duidelijk:

“Een lang vergeten wereld wordt door zijn kleindochter afgestoft. De vele malen herhaalde vraag ‘Wat is dat?’ kan hem niet genoeg gesteld worden. Eindeloos geduld, hij wist niet dat hij dat in huis had.
De volgorde (van haar favoriete wandeling m.n.) ligt vast: eerst het klimrek, dan de geitjes. De volgorde omkeren is uitgesloten. Op haar derde jaar bezit zijn kleindochter een wil van beton.”

Een prettige Kerstmis gewenst, ook namens Cécile Sanders (research) en Angeline Jansen (eindredactie)

Michiel Nooren

De simpelste manier om te reageren is via facebook of michiel.nooren@outlook.com. Onder dit blog komt het reactieveld tevoorschijn als je klikt op Opmerkingen. Klik de klaplijst achter Reageer als open en klik op Naam/URL. Voer je naam in en als URL: www.mn.nl. De reactie wordt dan onder jouw naam geplaatst 

Geef mij maar Amsterdam

Ik ben blij dat ik in Amsterdam ben gaan wonen, al zal ik altijd in mijn hart Hagenees blijven. Een allochtoon ben ik hier, ondanks dat ik hier veertig jaar woon. Mijn vrouw komt ook uit Den Haag en zelfs mijn Amsterdamse vrienden zijn allo’s. Allemaal, op een na. Ik lijk wel een buitenlander.

Geliefd Mokum
Ik houd van Amsterdam omdat het een mooie stad is, maar bovenal omdat hier alles gebeurt. De evenementen waarvoor mensen van heinde en verre naar de hoofdstad reizen, bezoek ik zelden, maar ik weet wel dat ze er zijn. Het Prinsengrachtconcert bezoek ik niet, maar ik heb wel het podium zien bouwen. Van een nieuwe tentoonstelling in het Rijksmuseum weet ik, omdat ik de aankondiging op het gebouw zag toen ik op weg naar de Bijenkorf het poortje inreed. De evenementen zijn deel van mijn dagelijks leven.

Leerzaam Monopoly
Voor plaatsen uit romans geldt hetzelfde. De meeste Nederlandse schrijvers gaan er van uit dat de lezer weet waar de Dam en het Rokin zijn en ze laten hun verhalen daar vaak af spelen, ook al komen ze van elders. Uit een andere grote stad bijvoorbeeld, maar ze weten dat het publiek daarvan op straatniveau slechts Monopoly-kennis heeft.
Cécile Sanders en ik hebben In de schaduw van de Wolkenkrabber echte adressen  gebruikt. Zonder doorzichtige pseudoniemen zoals G.K. van het Reve, die de Jozef Israëlkade de Schilderskade noemt en de Ceintuurbaan aanduidt als de Riembaan.

Tjaikofskistraat
Reves minder bekende collega Pieter Waterdrinker veronderstelt dat de lezer niet alleen Amsterdam kent, maar ook Sint Petersburg, waar hij lang woonde met zijn Russische vrouw. Tjaikovskistraat 40 (2019) heet zijn meest autobiografisch roman. Dat gaat wel erg ver. Thomas Mann gebruikt in Buddenbrooks het adres in Lübeck waar hij zelf als koopmanszoon opgroeide, maar hij noemt er geen boek naar. In verschillende van Waterdrinker’s boeken loop ik met hem over bekend terrein. Biecht aan mijn vrouw (2022) zou naar het Spui kunnen heten, waar de auteur in het schrijvershuis verblijft. Maar een straat in Rusland, genoemd naar een Poolse componist, dat zegt mij niets.

Met dank aan Cécile Sanders (research) en Angeline Jansen (eindredactie)

De simpelste manier om te reageren is via facebook of michiel.nooren@outlook.com. Onder dit blog komt het reactieveld tevoorschijn als je klikt op Opmerkingen. Klik de klaplijst achter Reageer als open en klik op Naam/URL. Voer je naam in en als URL: www.mn.nl. De reactie wordt dan onder jouw naam geplaatst 

Plots waren de brandnetels geen oerwoud meer

Ik herinner me nog het moment waarop een brandnetelveld geen oerwoud meer was en stoeien ongewenst contact werd. Het was achteraf dramatisch, maar toen was ik hoogstens wat verbaasd en teleurgesteld. Volgende keer beter, zal ik gedacht hebben. Ik was misschien twaalf en had geen idee dat ik nooit meer onbewust zou spelen, nooit meer zonder gedachten iemand zou aanraken. Mijn kindertijd was voorbij.

Populaire adolescenten
Over pubers is veel geschreven. Mijn vriend Thomas Lindblad heeft vijf romans gepubliceerd over het eerste betreden van de homowereld. Hij signaleert op lilale.nl talrijke boeken van anderen die over coming of age gaan, maar allemaal gaan ze over oudere adolescenten die hun seksualiteit ontdekken. Ook de beide invalide jongens in Tommy Wieringa’s Joe Speedboat (2005) zijn al volop aan het puberen als ze beiden iets krijgen met hetzelfde meisje.

Hetzelfde geldt voor Merijn de Boer’s Het cassettebandje (bundel De geur van miljoenen, 2018) over een vriendschap tussen twee jongens die door de één verbroken werd. Volgens mijn researcher is het verhaal een voorbeeld van vriendschappen in de adolescentie, “hartstochtelijk, maar toch ook snel schaamtevol”.

Weinig schaamte
De Belgische tweetalige film Close (2022) gaat over de schaamte, die een einde maakt aan de intimiteit van twee jonge jongens. Hun seksualiteit is zo te zien nog niet ontwaakt, maar de ene beseft dat het niet vanzelfsprekend is, dat een vriendje zijn hoofd op je buik legt. Zeker nadat een meisje op de eerste dag van de middelbare school informeerde of zijn vriend en hij “een stelletje zijn”. De andere jongen voelt zich verraden door de plotselinge en onbegrijpelijke afstandelijkheid van zijn maatje en pleegt zelfmoord.
De film heeft veel gebreken, maar Het Moment is geniaal weergegeven. Over prille verliefdheid is veel geschreven en gefilmd. Geschriften over prille schaamte zijn schaars en toch zijn die het, waarmee de volwassenheid begint.

Met dank aan Cécile Sanders (research) en Angeline Jansen (eindredactie)

De simpelste manier om te reageren is via facebook of michiel.nooren@outlook.com. Onder dit blog komt het reactieveld tevoorschijn als je klikt op Opmerkingen. Klik de klaplijst achter Reageer als open en klik op Naam/URL. Voer je naam in en als URL: www.mn.nl. De reactie wordt dan onder jouw naam geplaatst

Lacherig naar de neuroloog

Angeline en ik gingen lacherig bij de neuroloog naar binnen. Wat konden we anders dan flauwe grappen maken? Dat ik een slopende hersenziekte heb, is zeker. Dat de aandoening na de nucleaire scan een naam zou krijgen, verandert niets aan de progressie en de ongeneeslijkheid, dat hadden de neurologen al duidelijk gemaakt. Een upside was er niet.

Onverwacht hard
Het is alsnog verbazend hoe hard de klap bij ons aankwam. De neuroloog zei dat ik het zeldzame Corticobasaal syndroom heb, wat betekent dat ik aftakel en binnen vijf tot tien jaar dood ben. In het laatste geval zal ik 81 zijn, volgens mijn vader de ideale leeftijd. Daarna worden steeds meer dingen  “bezwaarlijk”. Je kunt nog veel, maar alles wordt zo ingewikkeld dat er niets meer aan is. Papa is 99 geworden, dus hij was ervaringsdeskundige.  

Niet alleen
Toen ik tien jaar geleden darmkanker kreeg, zei de specialist: “Het vreemde is dat je nu anderen moet troosten”. Dat was toen waar en nu weer. Ziek zijn doe je niet alleen. Ik ben blij dat ik mijn ouders niet hoef op te beuren.

De simpelste manier om te reageren is via facebook of michiel.nooren@outlook.com. Onder dit blog komt het reactieveld tevoorschijn als je klikt op Opmerkingen. Klik de klaplijst achter Reageer als open en klik op Naam/URL. Voer je naam in en als URL: www.mn.nl. De reactie wordt dan onder jouw naam geplaatst 

Op zoek naar vervulling

Over een gevoel van vervulling, daar zou het blog deze keer over gaan. “Dat je ineens weet dat het ok is dat je bestaat,” schreef ik aan mijn researcher. ”Het kan bij een examen zijn, je ontmaagding of bij een goede maaltijd.” Het antwoord was dat erg veel romans daarover gaan, waarbij het gewenste gevoel “gefnuikt wordt, want anders is het niet interessant”.

Grote James
In het verder ondoorgrondelijke Ulysses (1922) horen we Molly Bloom in vervoering. Ze spreekt Joyceaans: “then he asked me would I yes to say yes my mountain flower and first I put my arms around him yes and drew him down to me so he could feel my breasts all perfume yes and his heart was going like mad and yes I said yes I will Yes.”
Prachtig, zij het dat een 71-jarige man niet zo veel met een dergelijke scène aankan.  

Pieken in zang
Het tweede citaat van mijn researcher past beter bij mijn leeftijd. Het komt uit Anton Valens’ Een wagon vol duivels (2022). De hoofdpersoon heeft samen met vriend Stanley een band opgericht, die slechts matig succesvol is, maar ‘soms deden er zich vlagen voor – de langste duurde vier of vijf seconden – dat alles aan Stanleys zangbeweging op zijn plaats viel.’ Die geluksmomenten bij het samen muziek maken ken ik heel goed. Helaas is door mijn ziekte het einde van mijn muzikale activiteit in zicht.  

Een man zonder
Het derde citaat is van Oek de Jongs Man zonder rijbewijs (2022). De schrijver zelf is  overigens onlangs voor zijn rijexamen geslaagd, wat op zijn (en mijn) leeftijd een sterk gevoel van vervulling moet geven. In de roman wordt het gevoel opgeroepen door naar de zonovergoten zee te kijken en dat is mijn voorbeeld. Wat mijn lot ook moge zijn, naar de zee kijken moet toch af en toe nog kunnen.

Met dank aan Cécile Sanders (research) en Angeline Jansen (eindredactie)

De simpelste manier om te reageren is via facebook of michiel.nooren@outlook.com. Onder dit blog komt het reactieveld tevoorschijn als je klikt op Opmerkingen. Klik de klaplijst achter Reageer als open en klik op Naam/URL. Voer je naam in en als URL: www.mn.nl. De reactie wordt dan onder jouw naam geplaatst 

Op jongere leeftijd oud

Deze post gaat over boosheid. Omdat ik niet zo gezond ben als mijn ouders, net als veel kwakkelende generatiegenoten. Mijn vader verkneukelde zich op het moment dat hij als honderdjarige in de schijnwerpers zou staan en zijn geheim kon onthullen: nooit rauwkost eten.

Doorrookte generatie
De aandacht voor die mijlpaal is sterk verminderd. In zijn woonplaats Den Haag wonen 101 honderdplussers (1 januari 2021) en de burgemeester komt allang niet meer persoonlijk feliciteren.
Mijn vaders advies om geen rauwkost te eten is uitzonderlijk, maar zeker is dat zijn generatie opgroeide met doorgekookte groentes en volop dronk en rookte toen daar geld voor kwam. Het effect van de huidige strenge gezondheidsadviezen lijkt gering. Kennelijk speelt een andere factor een belangrijke rol. Zou dan toch die draadloze telefoon de boosdoener zijn? Of microplastics?
Mijn vader stierf een paar maanden vóór hij honderd werd.

Vroeger boos
Ik weet natuurlijk dat de ouderdom met gebreken komt, maar dat ik op mijn 71-ste al geen auto meer kan rijden omdat mijn reacties te traag zijn, gaat ver. Hetzelfde geldt voor mijn onvrijwillige afscheid van gitaar spelen en met de hand schrijven.
Het komt allemaal tien jaar te vroeg, hoor ik ook om mij heen, vooral van mannen. Mijn vader was op het laatst een archetypische, vergramde oude man. Ik ben hard op weg zijn voorbeeld te volgen en ik ben de enige niet.

De simpelste manier om te reageren is via facebook of michiel.nooren@outlook.com. Onder dit blog komt het reactieveld tevoorschijn als je klikt op Opmerkingen. Klik de klaplijst achter Reageer als open en klik op Naam/URL. Voer je naam in en als URL: www.mn.nl. De reactie wordt dan onder jouw naam geplaatst

Is jouw relatie crisisbestendig?

Het begint bij meer en meer mensen te dagen dat er een diepe en langdurige recessie aankomt. De overheid geeft geld uit alsof er geen morgen bestaat, maar tegelijk rijzen de prijzen de pan uit, zodat de koopkracht per saldo daalt. De caféterrassen zitten vol, maar hoelang zullen de mensen de rekening nog kunnen en willen betalen? Het eigen huis daalt in waarde en hoewel het een non-cash item is, voelt het als verarming.
De volledige werkgelegenheid kan zó omslaan in werkeloosheid, mede doordat veel mensen een nulurencontract hebben of zzp’er zijn. Wij kunnen ons dat nog niet voorstellen en daarin ligt waarschijnlijk de oorzaak van de boom to bust-beweging waarbij onredelijk optimisme verandert in onredelijke somberheid.

Voedsel overtollig
De conjunctuurbeweging is een kenmerk van het kapitalisme en bestaat dus sinds de negentiende eeuw. De Grote Depressie van de jaren dertig is in 1934 onder andere beschreven door de Amerikaanse Josephine Johnson, die haar roman Now in November begint met de constatering dat “nothing is really finished and left behind forever”. Waarom de mais van haar vader jaar op jaar te weinig opbrengt om de lening van de bank af te betalen, is onduidelijk. Wel is duidelijk dat andijvie meer oplevert, maar daar wil paps niet aan. Hij plant opnieuw mais en verwacht die eindelijk voor een normale prijs te kunnen verkopen.
John Steinbeck uit in The grapes of wrath zijn verontwaardiging over het lot van de uit Oklahoma verdreven boertjes die in Californië honger lijden, terwijl voedsel als onverkoopbaar wordt vernietigd. Wat er aan de hand is, weet hij niet en de crisis was al tien jaar bezig toen The grapes verscheen. Ook in dit boek past de vader zich niet aan de nieuwe situatie aan: hij is nutteloos.

Blije yuppen
Van recenter datum zijn Die Glücklichen (2015) van Kristine Bilkau over een celliste en een dagbladjournalist. Zij zijn gelukkig in hun yuppenbuurt, tot zij vervangen wordt door een computer en hij na de verkoop van zijn krant zijn baan dreigt te verliezen. Dat heeft zijn weerslag op hun relatie, hoewel zij niet door honger of kou bedreigd worden. Het is alleen hun gerieflijke bestaan dat op de tocht staat. Zij konden de problemen voorzien, maar wilden dat niet. Net als nu.   

Met dank aan Cécile Sanders (research) en Angeline Jansen (eindredactie)
De simpelste manier om te reageren is via facebook of michiel.nooren@outlook.com. Onder dit blog komt het reactieveld tevoorschijn als je klikt op Opmerkingen. Klik de klaplijst achter Reageer als open en klik op Naam/URL. Voer je naam in en als URL: www.mn.nl. De reactie wordt dan onder jouw naam geplaatst 

Griezelschrijvers weggegooid, op Poe na

Ik heb net mijn pockets met griezelverhalen weggegooid. Ik heb ze gekocht op de middelbare school en toen gelezen. Het genre is nu in mijn fysieke bibliotheek alleen vertegenwoordigd door Tales of mystery and imagination van de Amerikaan Edgar Allan Poe (1809-1849). Niet dat ik verwacht het nog te lezen: mijn leven zelf is eng genoeg met allerlei medisch onderzoek. De Tales zijn echter gebonden en staan mooi in de boekenkast.

Een van de woningen van Poe is te bezichtigen in de New Yorkse wijk The Bronx, toen nog heel landelijk. Het is een schattig huisje, dat doet vergeten hoe moeilijk Poe’s leven was. Zo overleed hier zijn geliefde, een nichtje met wie hij getrouwd was toen zij dertien was. Zij kreeg tuberculose, toen een dodelijke ziekte. Naar aanleiding van dit sterfgeval schreef hij het beroemde gedicht The raven (“…said the raven nevermore”). Ondanks dit en andere successen verkeerde Poe voortdurend in geldnood, gokte en was aan de drugs.

Vreemde feiten
Het beroemdst is Poe wegens verhalen als Ligeia. “I cannot, by my soul, remember when,  how, or even precisely where I first became acquainted with the Lady Ligeia”. Na een filosofische beschouwing over vrouwelijke schoonheid laat Poe Ligeia, lang na haar dood, terugkeren in de ogen van de tweede vrouw van de verteller, die eveneens doodgaat. De laatste zin is: ”Can I ever be mistaken. These are the full, the black, and the wild eyes of my lost love, the Lady Ligeia.”
Mooi is ook The facts in the case of M. Valdemar die op zijn doodsbed in comateuze trance raakt. Wanneer hij tenslotte na weken wakker wordt gemaakt, sterft hij alsnog en gaat meteen tot ontbinding over.

Proto-Holmes
Hoewel hij slechts in een paar verhalen optreedt, geldt Poe’s amateurdetective Auguste Dupin als de eerste van een lange reeks speurders zoals Conan Doyle’s Sherlock Holmes en Simenons commissaris Maigret.
“Residing in Paris during the spring and part of the summer of 18—,“ schrijft Poe zakelijk, volgt de ontmoeting van de hoofdpersoon met Dupin, de zonderling die ontdekt dat de moorden in de Rue Morgue door een mensaap zijn gepleegd. Poe is nooit in Parijs geweest, het is fantasie en hearsay, maar zijn tekst klinkt als een feitenrelaas.
Een groot man, die Poe. Ik ben blij dat ik de Tales heb gehouden. Voor in de kast, want griezelen doe ik al zonder Poe.

De simpelste manier om te reageren is via facebook of michiel.nooren@outlook.com. Onder dit blog komt het reactieveld tevoorschijn als je klikt op Opmerkingen. Klik de klaplijst achter Reageer als open en klik op Naam/URL. Voer je naam in en als URL: www.mn.nl. De reactie wordt dan onder jouw naam geplaatst