Droomloopbaan heeft een prijs

Het is een onooglijke pocket, maar het gaat niet naar de boekenruil zoals veel uit mijn bonte verzameling literatuur. Bonjour tristesse van Francoise Sagan is te bijzonder. Ik heb de Franse editie van 1954, het jaar van publicatie. De eerste druk is het bepaald niet. Het omslag meldt dat er al 830.000 op de markt zijn gebracht. Dat is veel, ook voor Franse begrippen.

Sportieve Jaguar
Bonjour tristesse is het bewijs dat mijn schrijversdroom zo gek niet was, al is hij voor mij niet uitgekomen. Voor haar wel: ze was 17 toen ze debuteerde en meteen wereldwijd succes had. De eerste royalties besteedde ze aan een tweedehands Jaguar X-type. Ze kreeg meteen een Bonjour-reisrubriek in het vrouwenblad Elle en schreef het ene boek na het andere, zij het dat ze het succes van haar eersteling niet evenaarde. Ze was ook actief als toneelschrijfster en filmregisseur en realiseerde zo twee andere onderdelen van mijn loopbaandroom.

Het geluk woonde niet in haar huis. Ze scheidde twee keer, dronk te veel, gebruikte cocaïne, werd veroordeeld wegens belastingfraude en kreeg een ernstig auto-ongeluk (in een Aston Martin-sportwagen).

Tussenmens Rijneveld
Droomloopbanen zoals die van Sagan zijn zeldzaam en in Nederland onbekend, tenzij je Sterre Guyt meetelt. Zij debuteerde op haar tiende met het kinderboek Alys en de slechte elfen (2016) en was meteen een bestsellerauteur.
In het Nederlandstalige volwassenencircuit zijn de debutanten ouder. Marieke Lucas Rijneveld was 24 toen ze debuteerde met de bekroonde gedichtenbundel Kalfsvlies (2015). Twee jaar later volgde de roman De avond is ongemak (2018), dat als The discomfort of evening in Engeland een Bookerprijs won.
Arnon Grunberg was 23 toen hij debuteerde en doorbrak met Blauwe maandagen (1994). Ondanks zijn fantastische carrière benijd ik hem niet. Zijn relationele leven is omstuimig en hij werd pas vader op zijn vijftigste. Rijneveld worstelt met haar geslachtelijke identiteit. Ze is biologisch vrouw, maar voelt zich een “tussenmens”, tussen man en vrouw in. Een lastige situatie. Kennelijk gaat een succesvolle schrijversloopbaan ten koste van huiselijk welzijn. Misschien hecht ik te veel aan mijn geluk om succes te hebben.

Met dank aan Cécile Sanders (research) en Angeline Jansen (eindredactie)

De simpelste manier om te reageren is via facebook of michiel.nooren@outlook.com. Onder dit blog komt het reactieveld tevoorschijn als je klikt op Opmerkingen. Klik de klaplijst achter Reageer als open en klik op Naam/URL. Voer je naam in en als URL: www.mn.nl. Vreemd genoeg komt jouw naam dan in het reactieveld 

Leerzaam joy-douchen

Ik had mij gasbesparend in vijf minuten gewassen en stond nog even gasverspillend te joy-douchen. Toen kwam uit het niets het besef hoe arrogant ik was geweest om te denken dat ik zonder kwalen tachtig zou worden. De meeste van mijn vrienden hebben ernstige aandoeningen en sommige zijn medicijnafhankelijk, ik blogde daar al over. Zij zijn ongeveer van mijn leeftijd. Had ik echt verwacht er met darmkanker af te komen? De chemotherapie was vreselijk, maar werd gevolgd door gezonde jaren waarin ik onder andere de roman Een kleine promotie schreef en een camino liep van vijfhonderd kilometer.

                  Lucas Cranach der Aeltere: Jungbrunnen/The Fountain of Youth (1546)

Doodvonnis herzien
Toen ik de diagnose kanker kreeg, was alles gericht op geruststelling. De grens tussen curatief (genezing) en palliatief (verzachtend) was niet scherp en de medische wetenschap kon “veel meer doen dan je denkt’’. Alsnog zou ik binnen een paar jaar sterven. Latere onderzoeken sloten gelukkig steeds meer onheil uit en nu zit ik hier: kankervrij. Dat wél.

Dat eerste gesprek met het medisch team was inhoudelijk onverwacht heftig. Toch waren het geen verpletterde mensen die samen bij het ziekenhuis wegfietsten. Mijn partner en ik konden weinig met het doodvonnis. Het zou weken geduurd hebben voor de vreselijke werkelijkheid tot ons zou zijn doorgedrongen. Hoe lang weet ik niet, wegens herziening van het vonnis.

Why we age
Het zal dus wel even duren voor het parkinsonnieuws helemaal is ingedaald. Dat er verwerking plaats vindt, weet ik onder andere door twee verjaardagscadeaus. Mijn middelste zoon gaf mij vorige maand het boek Lifespan. Why we age – and why we don’t have to van David Sinclair (2019). Aangezien ik vrees eind juli te horen dat mijn snelle veroudering onvermijdelijk is, leg ik dat boek voorlopig in de kast.
Gelukkig gaf de vriendin van mijn zoon mij een paar weken later alsnog Ronald J. Frederick’s handleiding to use the wisdom and power of your emotions to get the life you really want. Dat ik gevoelens verdring, is zeker. Bovendien heeft het boek een toepasselijke titel: Living like you mean it. Inderdaad, het wordt tijd om het leven serieus te nemen.

De simpelste manier om te reageren is via facebook of michiel.nooren@outlook.com. Onder dit blog komt het reactieveld tevoorschijn als je klikt op Opmerkingen. Klik de klaplijst achter Reageer als open en klik op Naam/URL. Voer je naam in en als URL: www.mn.nl. Vreemd genoeg komt jouw naam dan in het reactieveld 

Geen gewoon bommetje

Niet alleen in Oekraïne vallen bommen. Ook in Nederland en wel in de Amsterdamse Rivierenbuurt waar ik woon. Het is geen gewone bom, maar hij heeft dezelfde ontwrichtende kracht. Het betreft mijn verwijzing naar de neuroloog wegens “Parkinsonachtige klachten”. Als ik trillerige spasmen had, was de zaak helemaal duidelijk. Die heb ik niet. Wel is mijn evenwicht slecht, praat ik langzaam en reageer ik traag. Dat is allemaal ongemerkt erger geworden en dat klopt, want Parkinson is een progressieve ziekte.

Sterke generatie
Veel is onduidelijk en er is nog geen diagnose, maar dat ik vroeg verouder is there for all to see. Er ligt een schaduw over mijn toekomst en wat erger is: over de toekomst van mijn geliefden. Zij zullen een medicijnafhankelijke echtgenoot, vader c.q. vriend hebben die in het medisch circuit zit met de deprimerende afwisseling van hoopgevend en neerdrukkend nieuws.

Voor veel leeftijdsgenoten is dit niets nieuws, maar mijn achtergrond deed anders verwachten. Mijn ouders waren ver in de tachtig toen ze voor het eerst een ziekenhuis als patiënt betraden en niet als bezoeker. Op mijn leeftijd, 71, meende ik nog vele gezonde jaren voor me te hebben. Misschien bestaan er effectieve medicijnen voor mijn aandoening.

Vermanend vonnis
Uiteraard hebben romanciers het ziektethema opgepakt. Jan Wolkers beschrijft de dodelijke kanker van zijn geliefde in Turks fruit (1969). In De dag dat ik mijn naam veranderde (2021) van Bibi Dumon Takis is de hoofdpersoon aanwezig bij de diagnose van haar zus. “U zult dit niet overleven,” zegt de specialist plompverloren. Het heeft iets van een dienstaanwijzing. Next stop: UMC Central Station, end of this train. En dan de vermaning: Denkt u bij het verlaten van de trein aan uw eigendommen?

Untermensch
Toepasselijker in medisch zin is Het uur van de specialisten (2019) van Barbara Zoeke. Na een val blijkt de hoofdpersoon een progressieve spierziekte te hebben. Tijdens de experimentele therapie beseft de succesvolle man dat hij er uitziet als een wrak. “Ongeschikt als volksgenoot. Ongeschikt voor de eindzege,” denkt hij, want Hitler is aan de macht en wil af van zwakke en zieke volksgenoten. Het “euthanasieprogramma” van de Nazi’s lijkt het eigenlijke onderwerp van het verhaal.
Het woord euthanasie roept de vraag op, of ik het hele proces van aftakeling wil doormaken. Die vraag kan ik niet beantwoorden vóór ik weet wat ik heb en wat mijn prognose is. Dat duurt nog wel even en tot die tijd neem ik het ervan. Vier weken weg met de caravan en er getuige van zijn dat kleindochter Vera haar eerste pasjes zet. En dan, eind juli, weet ik meer over mijn aandoening.

Met dank aan Cécile Sanders (research) en Angeline Jansen (eindredactie)

De simpelste manier om te reageren is via facebook of michiel.nooren@outlook.com. Onder dit blog komt het reactieveld tevoorschijn als je klikt op Opmerkingen. Klik de klaplijst achter Reageer als open en klik op Naam/URL. Voer je naam in en als URL: www.mn.nl. Jouw naam komt dan in het reactieveld

 

Feesten moet mogen

Mag je een feest organiseren terwijl miljoenen Oekraïners have en goed verloren hebben en/of in het buitenland bivakkeren, terwijl de achterblijvers door Russische granaten in stukken worden gereten? Heb je recht op gezelligheid en plezier terwijl de inwoners van de gigastad Shanghai wegens corona opgesloten zijn in hun kleine flatjes en ons eigen land zucht onder een gierende inflatie waarvan het einde nog niet in zicht is?     

Mijn vrouw en ik
Mijn vrouw (2 mei 1953) en ondergetekende (18 april 1951) hebben op Koningsdag onze traditionele verjaardagsparty gehouden. Vorig jaar was hij verlaat en het jaar daarvoor geschrapt wegens coronabeperkingen. Daarvóór hebben we elke Konings- en eerder Koninginnedag met familie en vrienden lol gemaakt. Ook tijdens de wrede oorlog in Syrië, de vliegramp in Oekraïne en tal van andere catastrofes, ver weg en dichtbij.
Natuurlijk verandert de betekenis van het event naarmate we ouder worden. We blikken vaker dankbaar op onze levens terug en denken minder aan de onzekere toekomst.

Dagboek voor Anne
Als je met het leed in de wereld rekening houdt, kun je nooit feesten. En wat het persoonlijk perspectief betreft, is Anne Frank ons lichtend voorbeeld. Op 12 juni 1942 werd zij 13 en dat werd gevierd. Zij kreeg zelfs als cadeau een roodgeruit schrift om een dagboek bij te houden. “Ik zal hoop ik aan jou alles kunnen toevertrouwen,” lezen we op de afbeelding in Rian Verhoeven’s Anne Frank was niet alleen (2019).
Vader Otto Frank moet hebben geweten dat zijn dochter vooral narigheid te wachten stond. De vorige maand nog was de jodenster ingevoerd en moesten joodse ingezetenen geld en sieraden inleveren bij de bank Lippmann Rosenthal. Van zijn Duitse contacten wist Frank dat dit nog maar het begin was. Toch zal hij blij zijn geweest die dag.

Op naar Bevrijdingsdag
Het lijkt het beste om het joodse spreekwoord te volgen: “leef matig maar vier alle feesten.” A.s. woensdag 4 mei herdenk ik de slachtoffers van de Nazi’s vlakbij op het Merwedeplein, bij het beeldje van Anne die vertrekt naar het achterhuis.
Donderdag zal ik Bevrijdingsdag vieren. En volgend jaar weer partyen op Koningsdag. We moeten het leed van de wereld de aandacht geven die het verdient, maar er niet steeds aan denken. Dat vermeerdert alleen maar de totale hoeveelheid ellende en lost niets op.

De simpelste manier om te reageren is via facebook of michiel.nooren@outlook.com. Onder dit blog komt het reactieveld tevoorschijn als je klikt op Opmerkingen. Klik de klaplijst achter Reageer als open en klik op Naam/URL. Voer je naam in en als URL: www.mn.nl. Jouw naam komt dan in het reactieveld

Indianen veroverden de wereld

“Dus eigenlijk hebben de Indianen de wereld veroverd. Culinair dan.” Mijn vrouw zei het verbaasd, het was contra-intuïtief. We raasden over de snelweg, na een familiebijeenkomst in Noord Frankrijk. Hoewel de meesten bezorgd waren over de CO2-uitstoot en het tekortschietende energiebeleid van het rechtse kabinet, had niemand bezwaar tegen de afgelegen locatie van de meeting. Het gehucht Viller is moeilijk bereikbaar met het OV, zodat iedereen de vijfhonderd kilometer erheen per auto had afgelegd. Progressief zijn is vóór alles een levensgevoel

   

Slachtoffers gezocht
Talrijk waren de opvattingen die de aanwezigen in grote lijnen deelden. Het was klimatologisch vijf voor twaalf, kernenergie was onacceptabel en we moesten consuminderen. En de Indianen waren slachtoffers van het blanke imperialisme. Dat zij alle keukens van de witten veroverd hadden, paste niet bij het gevoel dat blanken de onderdrukkers waren en de mensen van kleur de slachtoffers.  

Vuist maken
Dat de Indianen door de witman schandelijk behandeld zijn, staat buiten kijf. Minder wordt er echter gesproken over het onrecht dat de Native Americans elkaar aandeden. Verbaasd over een van de talrijke indiaanse oorlogen, vroeg een blanke aan een stamhoofd of de Indianen niet beter samen een vuist konden maken tegen de opdringende kolonisten. Dat ging er bij de chief niet. Als het ene Indianenvolk betere jachtvelden had dan een ander, lag het voor de hand die in te pikken zodra de mogelijkheid zich voordeed. De kolonisten waren qua jachtvelden oninteressant. Zo simpel was het.

Wraakproduct
Hoe dom kan je zijn, vraag je je als superieure blanke af. Hoewel: superieur? In de plantenveredeling waren de indianen minstens onze gelijke. Hun tabak vond ingang bij alle volkeren en kan door de schadelijkheid worden gezien als de wraak van de roodhuiden. Zegenrijke uitvindingen van de Indianen, zo constateerden wij al kilometervretend, waren daarentegen de bruine boon, de mais en de “oerhollandse” aardappel.
“En de tomaat, natuurlijk,” zei ik. “Ik zou trouwens wel pizza lusten, als we eindelijk thuis zijn.”
“Goed idee’’, antwoordde mijn partner. “Maar dan wel een lekkere, zo’n échte Italiaanse.”

De simpelste manier om te reageren is via facebook of michiel.nooren@outlook.com. Onder dit blog komt het reactieveld tevoorschijn als je klikt op Opmerkingen. Klik de klaplijst achter Reageer als open en klik op Naam/URL. Voer je naam in en als URL: www.mn.nl. Jouw naam komt dan in het reactieveld 

Verjaardag nooit business as usual

Ik denk dat iedereen wel iets doet om zijn verjaardag te vieren, al is het maar door de gelukwenskus van zijn partner in ontvangst te nemen of zichzelf te trakteren op een gebakje. Daarna is het bij velen business as usual. Ik behoor tot de minderheid die zijn verjaardag een gebeurtenis maakt waarvoor hij vrienden en familie uitnodigt. Ik heb al mijn verjaardagen gevierd; sinds mijn generatie in de kleine kinderen kwam na de vrijmarkt op Koninginnedag. De kinderen zijn intussen volwassen en we hebben een koning, maar woensdag 27 april hoop ik het glas te heffen op het bereiken van mijn 71-ste levensjaar.   

Bezorgde kinderen
De mensen die “er niks aan doen’’ hebben daarvoor uiteenlopende redenen. Ontkenning van het ouder worden is er een van. De verjaardagsgasten vragen onvermijdelijk “hoe oud word je nu precies” en dat wil je niet weten omdat je nog zoveel plannen hebt en de ouderdom met gebreken komt. Liever houd je het vaag en hanteert het motto ”je bent zo oud als je je voelt” en dat is altijd veel jonger dan de spiegel of de bezorgdheid van je kinderen je vertellen.
Een andere reden is de twijfel of de genodigden komen opdagen en het leuk vinden.

Onvergetelijke schooltijd
In de literatuur blijft het niet bij lege stoelen en ongemakkelijke stiltes. In Het feest (2019) van Dimitri Casteleyn viert de hoofdpersoon zijn 50^ste verjaardag uitsluitend om wraak te nemen op zijn gasten, die zijn kostschooljaren tot een hel hebben gemaakt. De sterke eerste zin van de roman voorspelt al weinig goeds: Ik vergeet nooit wat mijn moeder me op haar sterfbed zei. Wat moeders precies zei, lezen we pas op de volgende pagina: “Vier uitbundig elke dag die je krijgt. Het is zo voorbij.”
Wanneer de hoofdpersoon zijn stervende moeder ook nog vraagt “Mag ik met je mee?”  is wel duidelijk dat deze roman de lezer niet aanmoedigt tot verjaardagsviering.

Hetzelfde geldt voor het vaak opgevoerde toneelstuk The birthday party (1957) van Harold Pinter. Dit stuk is van een Pinteriaanse vaagheid, maar duidelijk is dat de viering eindigt met de ontvoering van de jarige door twee sinistere ongenode gasten.

Goed gezelschap
Ik denk dat ik mijn verjaardagen vier omdat ik dan de personen om me heen heb die mij vergezellen op mijn reis door de jaren. Natuurlijk ben ik op de leeftijd dat terugkijken aantrekkelijker is dan na te denken over wat de toekomst zal brengen. Evengoed ben ik op Koningsdag in gezelschap van mensen die van mij houden. Het wordt zeker gezellig.

Met dank aan Cécile Sanders (research) en Angeline Jansen (eindredactie)

 De simpelste manier om te reageren is via facebook of michiel.nooren@outlook.com. Onder dit blog komt het reactieveld tevoorschijn als je klikt op Opmerkingen. Klik de klaplijst achter Reageer als open en klik op Naam/URL. Voer je naam in en als URL: www.mn.nl. Jouw naam komt dan in het reactieveld

Tijdloos thema vereist

Om een verhaal klassiek te maken, moet het opgebouwd zijn rond een tijdloos thema. Mary Shelley deed het bewust met Frankenstein (1818), wat zij begon met een citaat uit Paradise lost (1667) van John Milton:
Did I request thee, my maker, from my clay
to mould me man? Did I solicit thee
From darkness to promote me?
In het geval van Frankenstein eist het monster van zijn schepper een vrouw om zijn eenzaamheid weg te nemen. De maker vindt één monster al genoeg en weigert een tweede te maken. 

Strange case
Robert Stevenson produceerde twee klassiekers, Treasure Island (1883) over het vinden van een schat en The strange case of Dr Jekyll en Mr Hyde (1886) over het kwade in de mens. Charles Dumas schreef Drie musketiers (1844) over vriendschap en De graaf van Monte Cristo (1845) over wraakzucht. De hoofdpersoon wordt na zijn verloving valselijk beschuldigd door een rivaal en gevangen gezet. Als hij na veertien jaar vrijkomt, wil hij maar één ding: wraak nemen. Gelukkig vertelt een stervende medegevangene hem over een schat op het eilandje Monte Cristo, zodat hij ruime financiële middelen heeft om zijn doel te bereiken.

Beetje ertussenin
De Russische schrijver Ivan Gontsjarov creëerde met Oblomov (1858) het tegendeel van Dumas’ Edmond Dantés. Die streeft monomaan naar zijn doel, terwijl Ilja Oblomov zich van alles voorneemt en volstrekt niets doet.
De meesten van ons staan qua doelgericht handelen tussen Oblomov en Dantés in. Ik zelf heb mijn best gedaan om schrijver te worden, maar er niet alles aan opgeofferd. Ik wilde een vast inkomen, een partner en kinderen. Inderdaad heb ik twee romans geschreven, waarvan de Rivierenbuurtthriller In de schaduw van de Wolkenkrabber samen met mijn researcher Cécile Sanders. Een kleine promotie heb ik alleen geschreven en gaat over een oudere bankmedewerker, geen Dantés en ook geen Oblomov. Geen tijdloos thema, veroudering, want vroeger werden mensen niet oud. Een klassieker zal het niet worden.

Met dank aan Cécile Sanders (research) en Angeline Jansen (eindredactie)

 De simpelste manier om te reageren is via facebook of michiel.nooren@outlook.com. Onder dit blog komt het reactieveld tevoorschijn als je klikt op Opmerkingen. Klik de klaplijst achter Reageer als open en klik op Naam/URL. Voer je naam in en als URL: www.mn.nl. Jouw naam komt dan in het reactieveld

Zijn we te lang Warmduscher geweest?

Sinds de Russische bezetting van de Krim ontaard is in een grootschalige oorlog in Oekraïne vragen de Duitsers zich af of ze niet meteen in 2014 Poetin hadden moeten stoppen. Zijn Angela Merkel en consorten watjes geweest, slappe Warmduscher in plaats van fiere Kaltduscher? Intussen lijkt er meer op het spel te staan dan de dagelijkse warme douche, die we toch al ingekort hadden voor het milieu.

Geruststellend
De autoriteiten zijn geruststellend over Poetins roebels-voor-gasplan, maar dat waren ze ook over de toenemende inflatie. Daarmee zou het wel loslopen, verzekerde onze eigen bankbaas Klaas Knot ons nog een paar maanden geleden. Intussen ligt de geldontwaarding boven de 10% en bedraagt ons koopkrachtverlies honderden euro’s per maand. Elke maand weer, want het lijkt me sterk dat alles weer goedkoper wordt als Rusland en Oekraïne vrede sluiten.

Oliepitjes
Staat ons een nieuwe hongerwinter te wachten? De ex van homoschrijver Gerard Reve, dichteres Hanny Michaelis, noteerde in 1944/45 wat ze uit het raam zag: ”In een paar huizen zie je het vage lichtschijnsel van kaarsen of oliepitjes flikkeren, maar de meesten zitten in het donker. We tuimelen van de 'verheven' hoogte van de 20e eeuw pardoes in de diepe afgronden van de middeleeuwen.” Toen waren de mensen gewend aan ontberingen, zoals duisternis, koude en gebrek aan voedsel.
Zo erg als toen zal het niet worden, maar we zullen verarmen en met weemoed terugdenken aan onze vroegere overvloed. Toen we iedere ochtend onder de warme douche stapten en er zolang bleven staan als ons milieubewustzijn toestond. Gas was er genoeg.

Met dank aan Cécile Sanders (research) en Angeline Jansen (eindredactie)

 De simpelste manier om te reageren is via facebook of michiel.nooren@outlook.com. Onder dit blog komt het reactieveld tevoorschijn als je klikt op Opmerkingen. Klik de klaplijst achter Reageer als open en klik op Naam/URL. Voer je naam in en als URL: www.mn.nl. Jouw naam komt dan in het reactieveld 

Herenigd, maar dan?

“Guck mal, das ist der Papa”. Pas na deze woorden van haar zoontje ziet de vrouw het: de haveloze, verslagen man op de stoep is haar echtgenoot, die jaren tevoren strak in het uniform naar de glorieuze oorlog vertrok. Harald Jänher wijdt in Wolfszeit (2019) een heel hoofdstuk aan de Heimkehr der ausgebrannten Männer na WO II. Een moeizame terugkeer naar een vrouw die mannenberoepen heeft uitgeoefend en zonder hem heeft overleefd. Alleen het naoorlogse tekort aan mannen verhinderde dat aan de traditionele mannelijke dominantie een einde kwam, stelt Jähner.

Vreemd veilig
Wolfszeit. Deutschland und die Deutschen 1945-1955 is een geschiedwerk. In de fictie is de problematiek van de hereniging niet vaak beschreven en zelden vanuit het standpunt van de vrouw. Een geslaagde uitzondering is 22 Brittannia Road van de Britse Amanda Hodgkinson. Zij debuteerde met het nu hoogst actuele boek in 2012, tien jaar vóór de huidige massale scheiding van Oekraïense gezinnen. De mannen trekken daarbij ten strijde en de vrouwen vertrekken met hun kinderen naar veilige gebieden, vaak in onbekende buitenlanden.

22 Brittannia Road is het adres in Ipswich waar een Pools stel de draad weer probeert op te pakken. Hij is na de Duitse bezetting van Polen in het verre Frankrijk terechtgekomen. Zij heeft met haar zoontje in de Poolse bossen de Nazi-terreur overleefd, soms met rauwe eieren en boomschors als enig voedsel. De materiële herstart is lastig, maar het terugvinden van de liefde voor elkaar is nog moeilijker.  

Verre vriend
In Nederland produceerden de schrijvers Charles den Tex en Anneloes Timmerije Het vergeten verhaal van een onwankelbare liefde in oorlogstijd (2014). Na de Japanse verovering van het toenmalige Nederlands Indië komt de echtgenote in een Jappenkamp terecht. Haar echtgenoot is piloot en vlucht naar Australië. De roman houdt het midden tussen een historisch reconstructie en een roman. Voor beide partners geldt echter dat abscence makes the heart grow fonder. Het is dus een verhaal dat Oekraïense vluchtelingen meer hoop geeft dan Brittannia Road. Dat laatste boek is wel realistischer, vrees ik.

Met dank aan Cécile Sanders (research) en Angeline Jansen (eindredactie)

 De simpelste manier om te reageren is via facebook of michiel.nooren@outlook.com. Onder dit blog komt het reactieveld tevoorschijn als je klikt op Opmerkingen. Klik de klaplijst achter Reageer als open en klik op Naam/URL. Voer je naam in en als URL: www.mn.nl. Jouw naam komt dan in het reactieveld

Vrouwelijke helden krijgen zelden erkenning

Het lijkt zo’n populair romanthema, gedwongen afscheid en een onzeker weerzien. Het gebeurt in elke oorlog, dat de mannen ten strijde trekken, om terug te keren als helden, al dan niet gehandicapt. Of als lijk. De vrouwen moeten met de kinderen eindeloos in de rij staan, bij de douane of de bakker. Of spelletjes met de kinderen doen in de schuilkelder. Hun toekomst is net zo grimmig als die van hun man, maar heldendom zal hun niet ten deel vallen.

Samen sterk
Van hun man gescheiden vrouwen worden zelden romanfiguren. Mannelijke romanhelden zijn er in overvloed, terwijl ook de anti-helden bij schrijvers populair zijn. In Im Westen nichts Neues beschrijft Erich Maria Remarque hoe zijn hoofdpersoon aan het eind van zijn verlof afscheid neemt van zijn moeder. Die heeft zich steeds ingehouden, maar stelt nu de hamvraag:
“War es sehr schlimm draussen, Paul?” Haar zoon weet niet wat hij daarop moet zeggen, de hel van de loopgravenoorlog beschrijven lijkt hem zinloos. Tenslotte antwoordt hij geruststellend:
“Wir sind ja mit vielen zusammen, da ist es nicht so schlimm.”

Moedig volhouden
Voor vrouwelijke helden houd ik mij aanbevolen. Eén schiet er mij te binnen en die wordt door haar omgeving als naïef beschouwd, Clary uit de Cazalet Chronicles van Margaret Atwood. Haar vader is verdwenen tijdens een geheime operatie in Frankrijk. Iedereen neemt aan dat hij door de Duitse bezetter is gedood, temeer omdat hij bij de bevrijding van Frankrijk niet opduikt. Zelfs zijn vrouw denkt dat hij dood is, maar dochter Clary blijft hem brieven schrijven, die ze wil overhandigen zodra hij terugkomt. Op die manier is hij meteen op de hoogte. Als ze door iedereen voor gek is verklaard, komt haar vader thuis. Het vereist veel moed om jarenlang als enige in iemand te blijven geloven, heldenmoed.

 De simpelste manier om te reageren is via facebook of michiel.nooren@outlook.com. Onder dit blog komt het reactieveld tevoorschijn als je klikt op Opmerkingen. Klik de klaplijst achter Reageer als open en klik op Naam/URL. Voer je naam in en als URL: www.mn.nl. Jouw naam komt dan in het reactieveld 

Als tiener woonde ik in de nieuwbouw

 Ik ben geboren in een groot, oud huis in de Haagse binnenstad, maar woonde als tiener in een nieuwbouwflat. Die was voor vijf mensen aan de kleine kant, maar dat hinderde mij niet. Wat mij dwars zat was de transparantie, overal waren ramen en de lichte gordijnen bewogen mee met de wind buiten. Ongebruikte ruimtes waren er niet en je kon je nergens terugtrekken voor de grijsheid buiten. Het was een functionele woning, een ontheemde Oekraïner was er dolblij mee geweest.

Troost van Spring
Mijn troost waren de boeken van Howard Spring (Fame is the spur, 1940). Het ging mij om de passages waarbij de hoofdpersoon de haard opstookte en de dikke gordijnen dicht deed, de Britse regen en wind effectief buitensluitend. Dat de personages succes hadden met schrijven, kwam op de tweede plaats. Loopbanen zoals Spring beschreef waren mij vele bruggen te ver.

De auteur zelf wist waar hij over schreef. Zijn vader was een freelance tuinman die stierf toen Howard twaalf was. Diens schooltijd was toen voorbij: hij moest de kost verdienen. Dat deze man zich ontwikkelde tot journalist en eindigde als veelgelezen auteur is een bewijs dat alles mogelijk is voor wie talentvol is en veel geluk heeft, al zou ik Oekraïners aanraden een minder talig beroep te kiezen.

Heimat ausradiert
Veel vluchtelingen hopen snel naar huis te kunnen. Een aantal zal echter in het gastland een nieuw leven moeten opbouwen. Als het goed is kunnen ze dan af en toe naar hun geboorteplek. Wat zij daar vinden is onduidelijk. In de Duitse tv-serie Heimat keert een succesvolle emigrant terug naar zijn dorp en wordt ontvangen door de hardhorende burgemeester. Die is erg tevreden over zijn hoortoestel. De bezoeker probeert duidelijk te maken dat zijn fabriek in de VS dat toestel heeft geproduceerd, maar dat dringt niet door. Succes in een ver land telt niet. Er is van alles in het dorp gebeurd en dat heeft de emigrant gemist. Ook thuis is hij een vreemdeling geworden.

De simpelste manier om te reageren is via facebook of michiel.nooren@outlook.com. Onder dit blog komt het reactieveld tevoorschijn als je klikt op Opmerkingen. Klik de klaplijst achter Reageer als open en klik op Naam/URL. Voer je naam in en als URL: www.mn.nl. Jouw naam komt dan in het reactieveld

De oude wereld lijkt al ver terug

"Ik heb het ten dele aan mezelf te wijten," zegt de hoofdpersoon van Grunbergs De man zonder ziekte (2013) over zijn doodvonnis. "Ik had een paar stappen vooruit moeten denken." Die uitspraak kunnen alle politici zich aantrekken die Poetin in Oekraïne jarenlang zijn gang lieten gaan en dat zijn de meesten.
Grunbergs Sam is trouwens het symbool van veiligheid: behalve kerngezond is hij ook Zwitser. In Dubai krijgt hij echter ten onrechte de doodstraf wegens spionage. Het kan verkeren.

Onverschillig
Grunbergs roman gaat over een individu dat zijn gevoel van veiligheid verliest. Datzelfde geldt enigszins voor Sara Novic’s Girl at war (2016) over de Balkanoorlog. Sara’s girl komt uiteindelijk in New York te wonen en constateert dat ze de kantoren van de Verenigde Naties onverschillig voorbij loopt ‘terwijl ze als kind in Kroatië zoveel hoop voor haar hadden vertegenwoordigd’. Vervang VN door EU en hetzelfde geldt voor iedere Oekraïner en misschien ook voor ons West Europeanen. Sinds de val van de Berlijnse Muur waanden wij ons veilig. Rusland was op de goede weg en zou naar ons toe groeien.  

Jodiumpillen
Door de inval in Oekraïne is alles anders. Nederlandse drogisten kunnen de vraag naar jodiumpillen niet aan, zo bang zijn mensen dat Poetin een kernoorlog ontketent. We mogen aannemen dat het zover niet komt en de oorlog in Oekraïne eindigt met een compromis, bijvoorbeeld met een volkstemming in de Donbas en acceptatie van de Russische inlijving van de Krim.
Als Moskou vrede gesloten heeft, krijgen we dan weer business as usual? Of maken we een paradigm shift mee, waarbij Rusland een permanente dreiging vormt en het westen zich verschanst achter een groeiende barricade van vreselijk wapentuig. De tijd zal het leren. Zeker is nu al, dat Poetins geplande Blitzkrieg een misrekening was. Ook wordt Rusland voelbaar armer. Nu door de kosten van dit conflict en later door de noodzaak om de grotere defensiebudgetten in Europa te matchen. Zelfs na een overwinning zal alleenheerser Poetin minder stevig in het zadel zitten.

Met dank aan Cécile Sanders (research) en Angeline Jansen (eindredactie)

De simpelste manier om te reageren is via facebook of michiel.nooren@outlook.com. Onder dit blog komt het reactieveld tevoorschijn als je klikt op Opmerkingen. Klik de klaplijst achter Reageer als open en klik op Naam/URL. Voer je naam in en als URL: www.mn.nl. Jouw naam komt dan in het reactieveld

Je zou die Poetin toch…

Ja, ik heb vanochtend gehuild. De oorlog in Oekraïne herinnerde me aan het interview met een Syriër die tijdens de burgeroorlog met zijn dochtertje naar de bakker ging. De bakkerij werd gebombardeerd. De vader overleefde, zijn dochter niet.
Misschien ben ik gevoeliger dan voorheen omdat ik een kleindochter heb, maar ik ben niet de enige die vindt dat wij Poetin voor eens en altijd duidelijk moeten maken dat wij zijn wrede agressie niet tolereren. “Gooi de zaak plat,” denk ik. Maar dan vergeet ik de vaders die gezellig met hun dochtertje naar de bakker gaan.

Blij ten strijde
Oorlogsenthousiasme, wreedheid willen vergelden met wreedheid, is van alle tijden. Vooraf lijkt een oorlog duidelijkheid te bieden. Maar de rechtvaardigheid ervan maakt het nog niet een frischen fröhligen Krieg. Zoals de Amerikaanse actie tegen de Iraakse dictator Saddam Hoessein, die maar 100 uur duurde. De Iraakse troepen melted away, legde bevelhebber Schwartzkopf uit. Pas veel later, toen ik cijfers zag over de Amerikaanse bombardementen, begreep ik dat de generaal dat smelten letterlijk bedoeld had.

Lichaamkoeriers
De Britse dichter Friedrich Sassoon meldde zich in 1914 enthousiast aan. Hij was een held en verdreef eigenhandig zestig Duitsers uit een loopgraaf. De oorlogsrealiteit was echter fataal voor zijn geestdrift en maakten hem cynisch:
For death has made me wise and bitter and strong
And I am rich in all that I have lost.
Ook prozaschrijvers verloren hun geestdrift bij nadere kennismaking. Erich Maria Remarque’s Im Westen nichts Neues (1929) werd door de Nazi’s verboden omdat het oorlogsenthousiasme ondermijnde. We Germans van de Duits-Schotse Alexander Starrit had hetzelfde effect, al putte de auteur niet uit eigen ervaring. De Engelstalige roman verscheen in 2020, lang na de Tweede Wereldoorlog, waarin zijn Duitse hoofdpersoon naar het Oostfront wordt gestuurd. De strijd tegen de Russen verslond mensenlevens, zozeer dat Starrit schrijft:
‘De nieuwkomers kwamen en gingen als koeriers die hun eigen lichamen kwamen afleveren.’ Kijkend naar tv-beelden van Oekraïense soldaten, komt dat beeld bij me terug.

Met dank aan Cécile Sanders (research) en Angeline Jansen (eindredactie)

De simpelste manier om te reageren is via facebook of michiel.nooren@outlook.com. Onder dit blog komt het reactieveld tevoorschijn als je klikt op Opmerkingen. Klik de klaplijst achter Reageer als open en klik op Naam/URL. Voer je naam in en als URL: www.mn.nl. Jouw naam komt dan in het reactieveld 

Commitment, daar gaat het om

De Navo zal een Russische aanval op Oekraïne alleen vergelden met strafmaatregelen. Mocht het Rode Leger doorstoten naar een lidstaat, dan is de commitment onbegrensd.
Een aanval op bijvoorbeeld Estland zal betekenen dat ook een ver land als Canada aan Moskou de oorlog verklaart. In Navo-verband zal het alle beschikbare middelen inzetten om Rusland uit Estland te verdrijven. “We gaan natuurlijk Estland niet tot het uiterste verdedigen,” verduidelijkte een hoge generaal. Hij bedoelde dat de Navo Rusland zelf zou aanvallen en militair op de knieën zou dwingen.

Huwelijk offeren
Bij de bepaling van je levensdoelen moet je net als de Navo kiezen tussen niveaus van commitment. Veel mensen willen schrijver worden. Beperken ze zich dan tot het opofferen van vrije tijd om een mooi boek te schrijven? Of gaan ze verder?

“Of je schrijft, of je hebt vrienden,” zegt men. De slopende ziekte van je beste vriend kan een rijke bron van inspiratie zijn. De mishandeling van je levenspartner door een ontsnapte tbs’er kan je in één stap tot een succesvol auteur maken. Maar je keuze voor dit onderwerp zal het einde van je vriendschap betekenen – of van je huwelijk.

Onbedoeld succes
Sommige mensen worden onbedoeld succesvol auteur, zoals de Britse premier Winston Churchill. Hij kreeg in 1953 de Nobelprijs voor literatuur voor zijn geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog, een oorlog die hij zelf voerde. Een kleine groep is gedreven en zet alles opzij voor een boek. Een voorbeeld hiervan is Peter Buwalda (Bonita Avenue 2010), die zijn schrijverschap stelt boven zijn vriendin.
De meesten zijn als ik. Ze willen schrijver zijn én vrienden hebben. Als je je best doet, ben je dan een beetje succesvol. Enigszins als de Navo: ze doet een beetje haar best voor Oekraïne, zodat de Russen maar een beetje van het land inpikken. 

De simpelste manier om te reageren is via facebook of michiel.nooren@outlook.com. Onder dit blog komt het reactieveld tevoorschijn als je klikt op Opmerkingen. Klik de klaplijst achter Reageer als open en klik op Naam/URL. Voer je naam in en als URL: www.mn.nl. Jouw naam komt dan in het reactieveld 

Zuinig ontsparen voor haiku-boek

Met 7% geldontwaarding en een irreële vermogensrendementsheffing kijk je met andere ogen naar je spaargeld. Van een buffer voor de lange termijn is het bederfelijke waar geworden. Bovendien is het begrip lange termijn minder relevant voor mensen van onze leeftijd. Volgens een van mijn zoons is het moment gekomen om te ontsparen, geld uit te geven aan wat we nog willen doen. Het kostbare uitgeven van de gedichtjes van mijn vrouw staat bovenaan mijn bucket list.

Duf A4
Welk formaat moet de geïllustreerde haiku-bundel krijgen? Aan de extremen is alles duidelijk en dat geldt ook voor het formaat van een boek. Bhutan: een visuele odyssee door het laatste koninkrijk van de Himalaya is 2,13 bij 1,52 meter en weegt 60 kilo. Een heel klein boek, met gebeden, meet 5x5 millimeter. Beide formaten zijn ongebruikelijk en onhandig.

Voor normale boeken zijn er drie standaardmaten. De grootste, A4 herinnert de lezer aan nota’s, officiële brieven en andere suffe stukken. Bovendien past een boek van 30x21 cm* niet op de boekenplank, althans niet op die voor de letterkunde.

Zichtbare passie
De keus is dan tussen een kloeke pocket (24x17 cm) en een dubbelgevouwen A4-tje (21x15 cm*, vaak B5 genoemd. Alle maten kunnen kleiner worden uitgevoerd. Ik neig tot het handzame B5. Kleiner is af te raden wegens de details op de illustraties.
Het gedichtje over de afscheid nemende forensen wordt bijvoorbeeld in de dummy vergezeld door de foto Le baiser de l’Hotel de Ville (zie post van 28 januari). Zonder de passie van het stel en de onverschilligheid van de voorbijgangers blijft er niets van de plaat over.
Het Boekengilde is het met me eens over B5 en het is ook het goedkoopste formaat qua drukkosten. Papieren boeken is een dure hobby. We ontsparen dus, maar zuinigjes aan.
*de formaten zijn afgerond op hele centimeters

Met dank aan Cécile Sanders (research) en Angeline Jansen (eindredactie) 

De simpelste manier om te reageren is via facebook of michiel.nooren@outlook.com. Onder dit blog komt het reactieveld tevoorschijn als je klikt op Opmerkingen. Klik de klaplijst achter Reageer als open en klik op Naam/URL. Voer je naam in en als URL: www.mn.nl. Jouw naam komt dan in het reactieveld 

Partiële blindheid reden tot schrijven

Onze blik is selectief. Op een filmpje op youtube loopt een levensgrote gorilla dwars door een groepje ballende mensen. Omdat de kijker de opdracht heeft om het aantal keren te tellen dat de zes trage amateurs de bal overgooien, ziet hij de aap pas als hij erover hoort. Daarna is het dier – eigenlijk een verklede mens – onmogelijk te missen.

Ziende blind
De ogen zijn camera’s, ze zien alles zonder herkenning en zijn nutteloos zonder software. Die construeert begrijpelijke beelden waar we iets aan hebben bij zien en kijken. Hiervoor moet ook diepte toegevoegd worden, want de ogen zijn tweedimensionaal en hoewel we er twee hebben, is afstand en beweging toevoegen een kwestie van ervaring. Blind geborenen komen na hun genezing in een onbegrijpelijke wereld terecht, waarin ze maar moeizaam hun weg vinden. Sommige blinden zien om die reden af van behandeling.  

Slim lijken
Volgens Gore Vidal (o.a. scenario’s Ben Hur 1959 en Caligula 1979) is de trage en onvolledige waarneming een reden om te schrijven. “Niets is echt echt als het gebeurt,” constateert deze literaire duizendpoot. “De ervaring lijkt pas echt als je haar oproept.”
George Orwell is het met hem eens en noemt dit Historische aandrift. Daarnaast schrijven mensen om Politieke redenen: Orwells eigen 1984 en Animal farm zijn voorbeelden hiervan. Ook Esthetisch enthousiasme kan iemand naar de pen doen grijpen: hij geniet van zijn eigen taalvaardigheid. Tenslotte is er Puur egoïsme en Orwell somt op: “Het verlangen slim te lijken, over te worden gepraat, te worden herinnerd na de dood.”

Hebzuchtige journalisten
Serieuze schrijvers zijn volgens Orwell “over het algemeen ijdeler en zelfzuchtiger dan journalisten, maar wel minder geïnteresseerd in geld.” Als journalist en schrijver zit ik zo drie keer fout. Geen aardige man, die Orwell, al spreekt zijn Esthetisch enthousiasme mij zeer aan. Ik schrijf namelijk allereerst omdat ik zelf van mijn woorden zo intens kan genieten.  

Met dank aan Cécile Sanders (research) en Angeline Jansen (eindredactie) 

De simpelste manier om te reageren is via facebook of michiel.nooren@outlook.com. Onder dit blog komt het reactieveld tevoorschijn als je klikt op Opmerkingen. Klik de klaplijst achter Reageer als open en klik op Naam/URL. Voer je naam in en als URL: www.mn.nl. Jouw naam komt dan in het reactieveld 

In India leeft poëzie wel

Duizend reacties kreeg mijn collega op de Hindi-vertaling van één gedicht. Complimenten, suggesties voor verbetering, vragen over de woordkeus. “Normaal” oordeelde zijn Indiase zwager, die voor vertaling en publicatie in de krant had gezorgd. ”Poëzie leeft hier.” In Nederland wrijft een dichter zich in zijn handen als zijn werk in een oplage van 250 exemplaren verschijnt. En dat een dagblad een gedicht publiceert, is ondenkbaar.  

10 voor Toon
Er zijn uitzonderingen. Cabaretier Toon Hermans dichtte voor de massa, op rijm. Bij de bloglezer zal hij niet op de boekenplank staan. Wel bloemlezingen, zoals Domweg gelukkig in de Dapperstraat van C.J. Aarts en M.C. van Etten. Of De Nederlandse poëzie van de 19de en 20ste eeuw in 1000 en enige gedichten van G. Komrij.  Van die goede voornemens-projecten zijn het: “Ik wil nou eindelijk wel eens het hele gedicht lezen.” Want zelfs van “Domweg gelukkig,” “Aan Holland denkend” en “Tussen droom en daad” herinneren we ons alleen flarden uit de Nederlandse les. Onze intenties verzanden echter in een overvloed aan poëzie. We lezen weinig gedichten, maar we schrijven er veel.  

Dichtende goden
We zijn vooral dichtende goden in het diepst van onze gedachten. De lezer kan ons vaak niet volgen of is niet geïnteresseerd. De gedichtengids van Ellen Deckwitz heet bijvoorbeeld Dit gaat niet over grasmaaien. Tja, denkt de lezer, dat geldt voor de meeste gedichten.
Deckwitz is overigens tegen verzamelbundels waarin alleen de hoogtepunten aan bod komen. Een dichter kan door selectie van gedichten een eigen verhaal vertellen en een thematiek volgen, schrijft ze. Dat ben ik met haar eens. Ik ben namelijk bezig de haiku’s van mijn vrouw Angeline Jansen uit te geven en die gaan veelal over forensen. Ik weet al waarmee de bundel begint:
het is nog donker
als ze elkaar kussen
voor de metro-ingang
Het gedicht wordt voorafgegaan door de foto Le baiser van Robert Doisneau, die hierboven is afgedrukt. En zo ga ik voort met de andere gedichtjes. De titel wordt iets met forensen of reizen. Inhoudelijk kortom, dat trekt publiek, hoop ik. Een paar dozijn zou al mooi zijn, we zijn tenslotte niet in India.

Met dank aan Cécile Sanders (research) en Angeline Jansen (eindredactie) 

De simpelste manier om te reageren is via facebook of michiel.nooren@outlook.com. Onder dit blog komt het reactieveld tevoorschijn als je klikt op Opmerkingen. Klik de klaplijst achter Reageer als open en klik op Naam/URL. Voer je naam in en als URL: www.mn.nl. Jouw naam komt dan in het reactieveld 

Bucket list overbodig maken

Je wilt echt de tijd nemen voor het bezoek, je vriend alle aandacht geven. Maar de koffiefilters zijn op en de buren zijn oorverdovend aan het boren. Je wilt genieten van het bos en de kleuren van de lucht, maar je bent te dun gekleed en er zit een hardnekkige vlek op je linker brillenglas. Volgende keer beter, denk je, en zo gaan de jaren suboptimaal voorbij.

Elke dag feest
Om te voorkomen dat ze verzwelgen in de dagelijkse beslommeringen maken mensen een bucket list van hun belangrijkste wensen. Een wereldreis maken, parachute springen, van baan veranderen. Leuke dingen, als je ze bewust beleeft. Dan kun je je lijst afwerken, maar eigenlijk is dat overbodig, want het dagelijks wakker worden naast je geliefde is een heerlijke belevenis en de eerste slok koffie van de ochtend geeft een diepe bevrediging.

Veel mensen zeggen dankbaar dat ze na kanker intenser zijn gaan leven. Geconfronteerd met de eindigheid van hun leven schrappen ze verplichte nummers en concentreren zich op wat er echt toe doet. Ik benijd deze mensen. Ik heb zelf kanker gehad, maar meer dan een verzwakt evenwichtsgevoel en tintelende tenen heb ik er niet aan overgehouden.   

Gezonde 10
Die kanker heb ik wél overleefd en ik ben nu zeventig. “Nog tien gezonde jaren,” zegt mijn eindredacteur. “Gebruik ze goed.” Dat is gemakkelijker gezegd dan gedaan. “De ouderdom is geen gevecht, maar een slachting,” constateert de hoofdpersoon terecht in Everyman (2006) van Philip Roth (1933-2018). Eén van de slachtoffers van de slachting is Roth’s schrijverschap, hij heeft het gevoel over zijn hoogtepunt heen te zijn.
Hoe zwaar de aftakeling hem valt, is uit zijn laatste boektitels af te lezen. Op het aanvaardende Everyman volgt Exit ghost (2007), Indignation (2008), Humbling (2009) en Nemesis (2010). De laatste titel verwijst naar de klassieke godin van wraak en straf.
Opvallend is dat Roth Everyman publiceerde toen hij 73 was, drie jaar ouder dan ik. Tot zijn 77-ste schreef hij nog drie boeken. Of hij bewuster en intenser leerde leven, weet ik niet. Wel is duidelijk dat hij zijn gezonde jaren goed heeft gebruikt.

Met dank aan Cécile Sanders (research) en Angeline Jansen (eindredactie) 

De simpelste manier om te reageren is via facebook of michiel.nooren@outlook.com. Onder dit blog komt het reactieveld tevoorschijn als je klikt op Opmerkingen. Klik de klaplijst achter Reageer als open en klik op Naam/URL. Voer je naam in en als URL: www.mn.nl. Jouw naam komt dan in het reactieveld 

Stuk kwaliteitsjournalistiek bijna weggegooid

Historici zullen hun best doen om de oorzaak aan het licht te brengen van de alles ontregelende covid-pandemie. Wij zijn te druk met de gevolgen, bijvoorbeeld voor landen die zelf geen miljoenen verslindende vaccinatiecampagnes kunnen betalen. Ik wilde de dikke stapel kopieën van The lab-leak theory in het blad Vanity Fair dan ook naar het cilindrisch archief verwijzen. Tot ik begon te lezen en niet meer kon stoppen, omdat het zo’n goed stuk journalistiek is. Ik – oud journalist - werd er helemaal nostalgisch van. Terwijl ik na Een kleine promotie snel wilde “ontspullen”.

Winterslaap
Achteraf is het onwaarschijnlijk dat de vismarkt van Wuhan de bron van het virus. Dit komt van een vleesmuis en die worden op die markt niet verkocht. Bovendien brak de epidemie uit in de winter en dan slapen vleermuizen. Logischer lijkt om de bron te zoeken in het naburige laboratorium dat gespecialiseerd is in de manipulatie van vleermuisvirussen en waar volgens de WHO de veiligheid te wensen overlaat.

Meer dan het idee dat er iets mis was, hadden de journalisten niet. Een groep geleerden had opvallend snel in het vakblad The Lancet ieder verband met virusonderzoek als “samenzweringstheorie” naar het rijk der fabelen verwezen, echter zonder onderbouwing. Journalistiek spitwerk wees uit dat het artikel een initiatief was van de Amerikaanse functionaris die de subsidies voor virusonderzoek toewees.  

Militair geld
Er vindt helaas overal virusonderzoek plaats en journalisten zijn leken. Een oplettende journalist ontdekte echter het fenomeen gain of function-studie. Dat was een doorbraak. Dit onderzoek gaat namelijk over hoe dierlijke virussen kunnen overspringen op de mens. Dit omstreden specialisme wordt slechts in drie laboratoria beoefend, twee in de VS en één in China, in Wuhan namelijk.
Nu was gericht onderzoek mogelijk. Dat leidde tot de ontdekking dat er Chinees legergeld naar Wuhan ging – en geld van de Amerikaanse strijdkrachten. Toen liep het onderzoek dood. Dat er iets te verbergen viel, was duidelijk. Het lab in Wuhan haalde plotseling de inventaris van vleermuisvirussen offline.
In Washington waarschuwde een hoge ambtenaar zijn nieuwsgierige collega’s: “You’re opening up a can of worms”. Het artikel rust hier op meerdere anonieme bronnen. Waar het enigszins kan, noemt het stuk namen en data, citeert letterlijk en drukt relevante documenten af.

Veelzeggend vaag
Anonieme bronnen zijn oncontroleerbaar. Dit is gedeeltelijk te ondervangen door detail. Zo noemt Vanity Fair de vergaderlocatie waar de can of worms-uitspraak werd gedaan. De subsidiegever die het artikel in The Lancet initieerde, is gefotografeerd tegen de achtergrond van het lab in Wuhan, met de datum. Dat voorkomt verhalen dat hij die bewuste dag ziek was en niet meekon naar het lab.
Het sterkste van het artikel is dat het bij aantoonbare feiten blijft. De schrijvers onthouden zich van conclusies. Dát een genetisch gemanipuleerd virus door slonzigheid ontsnapte en de pandemie veroorzaakte, het staat er niet. Verband tussen militair geld en biologische wapens, ze leggen het niet. “Misschien komt de waarheid nooit aan het licht,” zeggen de schrijvers. Juist die vaagheid wijst op degelijke journalistiek. Die toont aan dat er iets ernstigs aan de hand is en geeft materiaal waarop collega’s kunnen voortbouwen. Of historici.

De simpelste manier om te reageren is via facebook of michiel.nooren@outlook.com. Onder dit blog komt het reactieveld tevoorschijn als je klikt op Opmerkingen. Klik de klaplijst achter Reageer als open en klik op Naam/URL. Voer je naam in en als URL: www.mn.nl. Jouw naam komt dan in het reactieveld